Η Ελλάδα έχει αναδειχθεί σε πρωτοπόρο χώρα στην ψηφιακή μεταρρύθμιση των φορολογικών διοικήσεων εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου. Η διαδικασία αυτή ξεκίνησε σταδιακά από το 2010, όταν η χώρα εισήλθε σε καθεστώς μνημονίων, και επιταχύνθηκε σημαντικά από το 2018 και μετά. Το αποτέλεσμα ήταν η δραστική μείωση της φοροδιαφυγής και η αύξηση των δημοσίων εσόδων, στοιχεία που υπογραμμίζονται στην ανάλυση του ΔΝΤ.
Η έκθεση, με τίτλο "Πώς η Φορολογική Διοίκηση υποστήριξε την ανάκαμψη της ελληνικής οικονομίας", τονίζει ότι ο ψηφιακός μετασχηματισμός του φορολογικού συστήματος εντάχθηκε στο ευρύτερο πλαίσιο πολιτικών για τον εκσυγχρονισμό του δημόσιου τομέα, με επιτάχυνση μετά το 2019. Ήδη από τις αρχές του 2020, σχεδόν το σύνολο των συναλλαγών με την εφορία και τα τελωνεία μπορούσαν να διεκπεραιωθούν ηλεκτρονικά, ενώ η πανδημία του κορονοϊού λειτούργησε ως καταλύτης για περαιτέρω ψηφιοποίηση.
Τα στατιστικά στοιχεία είναι εντυπωσιακά: η ηλεκτρονική υποβολή φορολογικών δηλώσεων έφτασε στο 100% για τις δηλώσεις ΦΠΑ το 2022 και στο 99,9% για τις δηλώσεις φορολογίας επιχειρήσεων ήδη από το 2021. Από το 2018 έως το 2023, τα ποσοστά ηλεκτρονικής υποβολής για τον φόρο εισοδήματος επιχειρήσεων και φυσικών προσώπων, καθώς και για τον ΦΠΑ, ήταν υψηλότερα τόσο από τον μέσο όρο της Ευρώπης όσο και από τον μέσο όρο των χωρών του ΟΟΣΑ. Ιδιαίτερα, οι δηλώσεις φυσικών προσώπων παρουσίασαν σημαντικά υψηλότερα ποσοστά σε σύγκριση με τις δύο αυτές ομάδες χωρών.
Η ηλεκτρονική πληρωμή φόρων αυξήθηκε από 86,6% το 2018 στο 99,2% το 2023, με τη μεγαλύτερη άνοδο να καταγράφεται μεταξύ 2021 (90,4%) και 2022 (98,8%). Οι πολιτικές που εφαρμόστηκαν οδήγησαν σε σημαντική μείωση της φοροδιαφυγής. Το λεγόμενο κενό ΦΠΑ, δηλαδή το ποσοστό του οφειλόμενου ΦΠΑ που δεν εισπράττεται, μειώθηκε από 30% το 2011 στο 9% το 2024, σύμφωνα με ανάλυση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, γεγονός που χαρακτηρίζεται ως "ένα σημαντικό επίτευγμα στον περιορισμό της μη συμμόρφωσης".
Η συμβολή της πλατφόρμας myAADE και των ψηφιακών εργαλείων
Η έκθεση του ΔΝΤ αναφέρεται εκτενώς στην καθιέρωση της ενοποιημένης ψηφιακής πλατφόρμας myAADE τον Σεπτέμβριο του 2021, η οποία αντικατέστησε την προηγούμενη πλατφόρμα myTAXISnet. Η νέα πλατφόρμα παρέχει στους φορολογούμενους πλήρη πρόσβαση σε όλες τις ψηφιακές υπηρεσίες της ΑΑΔΕ, συμπεριλαμβανομένων των φορολογικών δηλώσεων, ρυθμίσεων πληρωμών, της φορολογίας ακινήτων και αυτοκινήτων, καθώς και των ηλεκτρονικών βιβλίων (myDATA). Όλες οι επιχειρήσεις είναι υποχρεωμένες να μεταφέρουν τα λογιστικά στοιχεία τους στην πλατφόρμα myDATA, μια αλλαγή που έχει συμβάλει καθοριστικά στη μείωση της φοροδιαφυγής.
Στη συμμόρφωση των φορολογουμένων συνέβαλαν και οι προσυμπληρωμένες δηλώσεις ΦΠΑ και φόρου επιχειρήσεων. Η προσυμπλήρωση των δηλώσεων ΦΠΑ ξεκίνησε τον Δεκέμβριο του 2022, με βάση τα στοιχεία συναλλαγών που καταχωρούνταν στο myDATA, ενώ από τον Ιανουάριο του 2025 δεν επιτρέπονται αποκλίσεις μεταξύ των στοιχείων εσόδων και δαπανών που δηλώνουν οι επιχειρήσεις.
Η υποχρεωτική χρήση των POS από τις επιχειρήσεις και η σύνδεσή τους με τις ταμειακές μηχανές από τον Μάιο του 2024 ολοκλήρωσε την κίνηση προς την επιβολή συμμόρφωσης σε πραγματικό χρόνο. Η δημιουργία της ΑΑΔΕ, που άρχισε να λειτουργεί την 1η Ιανουαρίου 2017, αποτελεί την πιο σημαντική μεταρρύθμιση της περιόδου 2013-2017. Όπως αναφέρει η έκθεση, "η μεταρρύθμιση αυτή άλλαξε ριζικά τα κίνητρα και την αρμοδιότητα στη λήψη αποφάσεων, επιτρέποντας διαδοχικές προόδους στη μεταρρύθμιση αναφορικά με το προσωπικό, τη διαχείριση κινδύνου και την ψηφιοποίηση. Αποτελούσε μια αποφασιστική κίνηση προς μεγαλύτερη αυτονομία της φορολογικής διοίκησης, στοχεύοντας να θωρακίσει επιχειρησιακές αποφάσεις από πολιτικές παρεμβάσεις και να ενισχύσει τη διακυβέρνηση".
Ο ενάρετος κύκλος των μεταρρυθμίσεων και η αύξηση των εσόδων
Σύμφωνα με το ΔΝΤ, "συνολικά, οι μεταρρυθμίσεις της Ελλάδας δημιούργησαν έναν ενάρετο κύκλο: η καλύτερη φορολογική διακυβέρνηση επέτρεψε την ψηφιοποίηση, η οποία με τη σειρά της βελτίωσε τη συμμόρφωση. Τα υψηλότερα και πιο σταθερά έσοδα ενίσχυσαν την εμπιστοσύνη του κοινού και τη δημοσιονομική αξιοπιστία της χώρας". Το 2025, ο λόγος των φορολογικών εσόδων προς το ΑΕΠ της Ελλάδας αυξήθηκε στο 28% από 20,5% το 2009. Η έκθεση σημειώνει ότι, αν και η αύξηση των εσόδων αντανακλά ευρύτερες οικονομικές μεταβολές, οι βελτιώσεις στη φορολογική διοίκηση διαδραμάτισαν κεντρικό ρόλο διευρύνοντας τη φορολογική βάση, ενισχύοντας την επιβολή και αυξάνοντας την εμπιστοσύνη στο σύστημα.
Η επόμενη πρόκληση, σύμφωνα με το ΔΝΤ, είναι να γίνουν τα πρόσφατα κέρδη ανθεκτικά, ενσωματώνοντας νέους τρόπους εργασίας στις καθημερινές διαδικασίες, με τη χρήση ανάλυσης στοιχείων και της τεχνητής νοημοσύνης για τη διαχείριση των κινδύνων συμμόρφωσης, την περαιτέρω βελτίωση των υπηρεσιών και της εμπιστοσύνης των φορολογουμένων, και τη διασφάλιση ότι οι δεξιότητες και το προσωπικό συμβαδίζουν με τις ραγδαίες τεχνολογικές αλλαγές. Το μήνυμα του ΔΝΤ είναι ότι "η ατζέντα των μεταρρυθμίσεων δεν έχει τελειώσει, αλλά η έκταση - και η εξέλιξη - της ανάκαμψης της Ελλάδας προσφέρει πολύτιμα διδάγματα για άλλες χώρες που επιδιώκουν φορολογική μεταρρύθμιση".
