Σε κρίσιμη καμπή φαίνεται να βρίσκονται οι ελληνοϊσραηλινές σχέσεις, με φόντο τη γενικότερη κινητικότητα στη Μέση Ανατολή και την Ανατολική Μεσόγειο. Παρά το γεγονός ότι Ελλάδα και Ισραήλ έχουν διαμορφώσει τα τελευταία χρόνια μια συνεκτική διπλωματική και στρατιωτική συνεργασία, η τρέχουσα συγκυρία χαρακτηρίζεται από ρήγματα, αδιέξοδα και διπλωματικές παραλείψεις που επηρεάζουν την περιφερειακή σταθερότητα και το ενεργειακό μέλλον της περιοχής.
Η απομάκρυνση μεταξύ Αθήνας και Τελ Αβίβ έρχεται σε μια περίοδο έντονων γεωστρατηγικών ανακατατάξεων. Η Τουρκία, με συνεχείς επαφές και συμφωνίες σε διμερές και περιφερειακό επίπεδο, καταφέρνει να αναβαθμίζει το ρόλο της, εντείνοντας την πίεση προς την ελληνική πλευρά και διευρύνοντας το στρατηγικό της αποτύπωμα. Παράλληλα, η Ιταλία προχωρά σε κινήσεις που περιορίζουν τις ελληνικές επιδιώξεις στον ευρωπαϊκό χώρο, με επίκεντρο και την αγορά της Piaggio Aerospace από τουρκικά συμφέροντα.
Καταλύτης για τις πρόσφατες εξελίξεις υπήρξε το έργο του ηλεκτρικού καλωδίου διασύνδεσης μεταξύ Ισραήλ, Κύπρου και Ελλάδας – το EuroAsia Interconnector – το οποίο τελεί υπό την αιγίδα της Ε.Ε. ως έργο κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος. Σύμφωνα με πληροφορίες, η ελληνική κυβέρνηση δεν ανταποκρίθηκε εγκαίρως στις προσκλήσεις της ισραηλινής πλευράς για στενότερη συνεργασία επί του έργου, με αποτέλεσμα η συμφωνία να προχωρήσει αρχικά σε διμερές επίπεδο μεταξύ Ισραήλ και Κύπρου.
Η τηλεφωνική επικοινωνία του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη με τον Ισραηλινό ομόλογό του Μπέντζαμιν Νετανιάχου, κατά την οποία φέρεται να ζητήθηκε η διαμεσολάβησή του στον Αμερικανό Πρόεδρο, δεν απέδωσε αποτελέσματα ως προς το κρίσιμο ζήτημα του ηλεκτρικού καλωδίου. Η ελληνική πλευρά φάνηκε να αποφεύγει την άμεση εμπλοκή, επικαλούμενη τουρκικές αντιδράσεις και εκκρεμότητες ως προς τη χάραξη της διαδρομής.
Η εξέλιξη αυτή ενόχλησε το Ισραήλ, με αποτέλεσμα να κινηθεί αυτόνομα και να συμφωνήσει με τη Λευκωσία την προώθηση του έργου στο σκέλος Ισραήλ–Κύπρου. Ο Πρωθυπουργός του Ισραήλ ανακοίνωσε ότι η σχετική συμφωνία θα υπογραφεί το 2025, υπογραμμίζοντας με αυτό τον τρόπο ότι η Ελλάδα έχει, έστω προσωρινά, τεθεί εκτός του κρίσιμου ενεργειακού άξονα.
Η δημόσια πρόταση της ισραηλινής κυβέρνησης για τη συγκρότηση κοινού μετώπου Ισραήλ–Ελλάδας έναντι της Τουρκίας, που περιγράφεται ως κοινή απειλή και για τις δύο χώρες, δεν έτυχε επίσημης αποδοχής από την Αθήνα. Παρά τις γεωπολιτικές ανακατατάξεις και τις εξελίξεις στη Συρία, η ελληνική κυβέρνηση απέφυγε να εμπλακεί σε μια συμμαχία που ενδέχεται να οδηγήσει σε περαιτέρω επιδείνωση των σχέσεων με την Άγκυρα.
Η πρόταση απορρίφθηκε σιωπηρά, με αποτέλεσμα να ερμηνευτεί από το Τελ Αβίβ ως ένδειξη αποστασιοποίησης και αναποφασιστικότητας. Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, η ελληνική πλευρά δεσμεύτηκε έναντι της Τουρκίας να «παγώσει» την πόντιση του καλωδίου, προκειμένου να αποφευχθεί η ενεργοποίηση νέου casus belli από την Άγκυρα. Η τουρκική ηγεσία έχει καταστήσει σαφές ότι θεωρεί πρόκληση κάθε ενεργειακή πρωτοβουλία που παρακάμπτει την Τουρκία ή θίγει τα συμφέροντά της στην Ανατολική Μεσόγειο.
Οι συνέπειες της αποστασιοποίησης
Η μη απάντηση της Αθήνας στην πρόσκληση για τριμερή Σύνοδο Κορυφής με Κύπρο και Ισραήλ εντείνει την αίσθηση απομάκρυνσης. Το γεγονός ότι η συνάντηση Νετανιάχου–Χριστοδουλίδη πραγματοποιήθηκε λίγες ώρες μετά την επίσκεψη του Τούρκου Προέδρου στα Κατεχόμενα και τις δηλώσεις του περί ιδιοκτησίας των εδαφών αυτών ενισχύει την εκτίμηση ότι η ισραηλινή πλευρά αντιλαμβάνεται τη νέα γεωπολιτική πραγματικότητα ως ευκαιρία αναδιάταξης των συμμαχιών της.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και το πάγωμα του έργου υλοποίησης του Διεθνούς Εκπαιδευτικού Κέντρου Πτήσεων στην Καλαμάτα, καθώς και η απουσία προγραμματισμού κοινών στρατιωτικών ασκήσεων μεταξύ των δύο χωρών.
Την ίδια στιγμή, η Ιταλία προχωρά σε συμφωνία για την πώληση της ιστορικής αεροναυπηγικής εταιρείας Piaggio Aerospace στην τουρκική Bayka, η οποία διοικείται από μέλη της οικογένειας Ερντογάν. Η συμφωνία αυτή, που επικυρώθηκε από τον Τούρκο Πρόεδρο και την Ιταλίδα Πρωθυπουργό Τζόρτζια Μελόνι, δημιουργεί νέα δεδομένα στο χώρο της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας, με την Τουρκία να αποκτά ερείσματα σε στρατηγικό τομέα εντός Ε.Ε.
Παράλληλα, η ελληνική κυβέρνηση δεν προέβη σε καμία επίσημη αντίδραση ή προσφυγή στα αρμόδια όργανα της Ε.Ε., παρά το γεγονός ότι η Τουρκία δεν είναι μέλος της Ένωσης και δεν αποδέχεται θεμελιώδεις όρους του κοινοτικού δικαίου, όπως το Δίκαιο της Θάλασσας. Ο Πρωθυπουργός μεταβαίνει στο Βερολίνο για συνάντηση με τον νέο Καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς και συμμετοχή σε εκδήλωση του Economic Council των Χριστιανοδημοκρατών, σε μια προσπάθεια ενίσχυσης της διμερούς σχέσης.
Το υπόβαθρο της στρατηγικής αναπροσαρμογής
Η επιμονή της κυβέρνησης να αποφύγει τριβές με την Τουρκία, όπως σημειώνεται από παρατηρητές, ενδέχεται να συνδέεται με επιρροές από τον γερμανικό παράγοντα, ο οποίος φέρεται να ασκεί πίεση για πολιτική «ήπιου φιλοτουρκισμού». Παράλληλα, εντός της Ελλάδας αναπτύσσονται φωνές που τάσσονται υπέρ της αναθεώρησης της μακροστρατηγικής της χώρας.
Ο Παναγιώτης Ιωακειμίδης, κορυφαίο στέλεχος του ΕΛΙΑΜΕΠ και σύμβουλος του Υπουργού Εξωτερικών, σε πρόσφατο άρθρο του υποστηρίζει την ανάγκη αποδοχής της «πολιτικής πραγματικότητας» και αναφέρεται στην ανάγκη «επίλυσης όλων των προβλημάτων μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας», αποδίδοντας στρατηγική σημασία σε μια συνολική επαναπροσέγγιση. Το άρθρο επικαλείται ακόμη την πολιτική του Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου το 1825, προκαλώντας αντιδράσεις για τον αναθεωρητικό χαρακτήρα του.
Στο πλαίσιο αυτό, εντείνεται και η απομόνωση της ελληνικής κυβέρνησης από την Ουάσιγκτον. Παρά τις προσπάθειες του Πρωθυπουργού να επιδιώξει επαφή με τον Λευκό Οίκο, μέχρι στιγμής δεν έχει υπάρξει επίσημη πρόσκληση ή συνάντηση με τον Πρόεδρο των ΗΠΑ. Η εξέλιξη αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς πλησιάζουν οι προεδρικές εκλογές και διαφαίνεται η ενίσχυση της επιρροής του πρώην Προέδρου Τραμπ.
Η επιλογή του κ. Μητσοτάκη να στηρίξει στρατηγικά την προηγούμενη αμερικανική διοίκηση φαίνεται ότι έχει κοστίσει στις παρούσες σχέσεις. Παράλληλα, η Ελλάδα δεν εμφανίζεται ως αξιόπιστος κρίκος σε μια νέα διαμόρφωση διεθνών συμμαχιών, όπως αυτή που διαφαίνεται μέσα από τη νέα «Γιάλτα» της διεθνούς διπλωματίας.
