ΝΔ: Αλλαγές για υπουργικά ασυμβίβαστα και αντιπροέδρους κυβέρνησης

Στο τραπέζι της Επιτροπής Αναθεώρησης του Συντάγματος μπαίνουν σήμερα οι προτάσεις της Νέας Δημοκρατίας για τον τρόπο λειτουργίας της κυβέρνησης, με βασικούς άξονες το ασυμβίβαστο του υπουργικού αξιώματος με άλλες δραστηριότητες, τη δυνατότητα διορισμού αντιπροέδρων του Υπουργικού Συμβουλίου ακόμη και εκτός υπουργικού σχήματος, καθώς και τη θεσμοθέτηση ετήσιου προγραμματισμού του κυβερνητικού έργου.

Οι προτάσεις εντάσσονται στη διαδικασία της συνταγματικής αναθεώρησης και αφορούν κρίσιμες διατάξεις για τη διάρθρωση και τη λειτουργία της εκτελεστικής εξουσίας. Η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερο πολιτικό βάρος, καθώς αγγίζει τον πυρήνα της σχέσης μεταξύ κυβέρνησης, Βουλής και υπουργών, σε μια περίοδο όπου το ζήτημα της θεσμικής λογοδοσίας βρίσκεται σταθερά στο προσκήνιο.

Η Νέα Δημοκρατία προτείνει να ενταχθεί στις αναθεωρητέες διατάξεις το άρθρο 81 παράγραφος 2, ώστε να υπάρχει δυνατότητα επανακαθορισμού, με νόμο αυξημένης πλειοψηφίας, των ασυμβιβάστων του αξιώματος του υπουργού και του υφυπουργού με άλλα έργα ή ιδιότητες. Πρόκειται για πρόταση που αφήνει ανοιχτό το πεδίο μελλοντικής νομοθετικής ρύθμισης, υπό αυξημένες εγγυήσεις κοινοβουλευτικής συναίνεσης.

Στο ίδιο άρθρο προβλέπεται και η δυνατότητα διορισμού αντιπροέδρων του Υπουργικού Συμβουλίου που δεν θα είναι απαραίτητα υπουργοί. Η πρόταση αυτή μεταβάλλει τον τρόπο συγκρότησης του κυβερνητικού κέντρου και μπορεί να επιτρέψει την ανάθεση αυξημένου πολιτικού ή συντονιστικού ρόλου σε πρόσωπα που δεν θα κατέχουν υπουργικό χαρτοφυλάκιο.

Ετήσιο σχέδιο κυβερνητικής πολιτικής

Η δεύτερη βασική παρέμβαση αφορά το άρθρο 82 και προβλέπει την ετήσια έγκριση Ενιαίου Σχεδίου Κυβερνητικής Πολιτικής για το επόμενο έτος. Το σχέδιο θα δημοσιοποιείται και θα συζητείται σε ειδική συνεδρίαση της Ολομέλειας της Βουλής, ώστε να υπάρχει θεσμική αποτύπωση των κυβερνητικών προτεραιοτήτων.

Με τη ρύθμιση αυτή, η κυβέρνηση επιχειρεί να εμφανίσει έναν πιο οργανωμένο μηχανισμό προγραμματισμού του κυβερνητικού έργου. Το κρίσιμο ερώτημα, ωστόσο, είναι αν η διαδικασία θα αποτελέσει ουσιαστικό εργαλείο λογοδοσίας ή αν θα περιοριστεί σε μια τυπική κοινοβουλευτική παρουσίαση κυβερνητικών στόχων χωρίς πραγματικό έλεγχο υλοποίησης.

Ιδιαίτερη συζήτηση είχε προκαλέσει το ενδεχόμενο ασυμβιβάστου μεταξύ υπουργικού και βουλευτικού αξιώματος, δηλαδή η αναστολή της βουλευτικής ιδιότητας για όσους αναλαμβάνουν υπουργικά καθήκοντα. Η ιδέα αυτή συνάντησε αντιδράσεις από την αντιπολίτευση, επιφυλάξεις από συνταγματολόγους, αλλά και διαφορετικές προσεγγίσεις στο εσωτερικό της κυβερνητικής παράταξης.

Οι επιφυλάξεις και οι διαφορετικές φωνές στη ΝΔ

Σε προηγούμενη συνεδρίαση της Επιτροπής Αναθεώρησης, κατά την αξιολόγηση των προτάσεων για τα ασυμβίβαστα προς τη βουλευτική ιδιότητα, ο γενικός εισηγητής της Νέας Δημοκρατίας, Ευριπίδης Στυλιανίδης, είχε διευκρινίσει ότι το ασυμβίβαστο υπουργού και βουλευτή δεν αποτελούσε ολοκληρωμένη πρόταση, αλλά «πρόκληση για συζήτηση» που είχε τεθεί δημόσια από τον πρωθυπουργό.

Ο ίδιος είχε αναγνωρίσει ότι ακόμη και μέσα στην Κοινοβουλευτική Ομάδα της Νέας Δημοκρατίας υπάρχουν διαφορετικές οπτικές για το ζήτημα. Η παραδοχή αυτή δείχνει ότι το θέμα δεν είναι τεχνικό, αλλά βαθιά πολιτικό, καθώς αφορά το αν ένας υπουργός πρέπει να διατηρεί ταυτόχρονα την άμεση κοινοβουλευτική του νομιμοποίηση ή να αποσυνδέεται προσωρινά από τη βουλευτική ιδιότητα.

Ο κ. Στυλιανίδης είχε επισημάνει επίσης ότι στη συνταγματική αναθεώρηση οι βουλευτές καλούνται να ψηφίσουν κατά συνείδηση και όχι με κομματική γραμμή. Η αναφορά αυτή αποκτά βαρύτητα, καθώς αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο διαφοροποιήσεων, αλλά και αναζήτησης συναινέσεων πέρα από τα στενά όρια της κυβερνητικής πλειοψηφίας.

Η σημερινή συζήτηση στην Επιτροπή Αναθεώρησης αναμένεται να δείξει πόσο μακριά είναι διατεθειμένη να πάει η Νέα Δημοκρατία στις αλλαγές που αφορούν τη λειτουργία της κυβέρνησης. Οι προτάσεις για τα ασυμβίβαστα, τους αντιπροέδρους του Υπουργικού Συμβουλίου και τον ετήσιο κυβερνητικό προγραμματισμό ανοίγουν μια θεσμική συζήτηση με σαφή πολιτική φόρτιση, καθώς αφορούν την ισορροπία εξουσιών, τη λογοδοσία και τον πραγματικό έλεγχο της εκτελεστικής λειτουργίας.