Γαλάζια Πατρίδα: Η Τουρκία επιχειρεί να μετατρέψει τον αναθεωρητισμό σε νόμο του κράτους

Το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» δεν περιορίζεται πλέον σε εθνικιστικά συνθήματα, χάρτες προπαγάνδας ή θεωρητικές ασκήσεις Τούρκων επιτελών. Η κυβέρνηση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν επιχειρεί να περάσει σε ένα πολύ πιο επικίνδυνο στάδιο: να μετατρέψει ένα αναθεωρητικό αφήγημα σε επίσημο εσωτερικό δίκαιο του τουρκικού κράτους.

Η σχεδιαζόμενη κατάθεση νομοσχεδίου στην τουρκική Εθνοσυνέλευση αποσκοπεί στη δημιουργία θεσμικού τετελεσμένου. Με απλά λόγια, η Άγκυρα επιδιώκει να ντύσει με νομικό μανδύα τις μονομερείς διεκδικήσεις της σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο, εμφανίζοντας ως κρατική νομιμότητα όσα συγκρούονται με το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας.

Η κίνηση αυτή έχει άμεση σημασία για την Ελλάδα. Αγγίζει την ασφάλεια των νησιών, τα κυριαρχικά δικαιώματα, τις θαλάσσιες ζώνες, την ενεργειακή πολιτική, την αλιεία, τις υποθαλάσσιες διασυνδέσεις και την καθημερινή λειτουργία του Αιγαίου. Η Τουρκία δεν αρκείται πλέον στην πίεση μέσω ρητορικής. Επιχειρεί να κατασκευάσει ένα παράλληλο νομικό σύστημα, προσαρμοσμένο στις δικές της επεκτατικές απαιτήσεις.

Από το δόγμα πίεσης στη θεσμική παγίδευση

Μέχρι σήμερα, η «Γαλάζια Πατρίδα» λειτουργούσε κυρίως ως πολιτικό εργαλείο εκφοβισμού και διαπραγματευτικής πίεσης. Αν όμως το νομοσχέδιο ψηφιστεί, οι προβλέψεις του θα δεσμεύουν το τουρκικό κράτος, τις επόμενες κυβερνήσεις, τις ένοπλες δυνάμεις, την ακτοφυλακή και τις διοικητικές αρχές.

Η Τουρκία, η οποία δεν έχει προσχωρήσει στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας, επιχειρεί με αυτόν τον τρόπο να παρακάμψει το ισχύον διεθνές πλαίσιο και να επιβάλει ένα δικό της αυθαίρετο καθεστώς. Πρόκειται για κλασική μέθοδο αναθεωρητικής ισχύος: πρώτα παράγεται πολιτική θεωρία, στη συνέχεια διαχέεται στην κοινή γνώμη, κατόπιν ενσωματώνεται στη στρατηγική και τελικά επιχειρείται η νομοθετική της κατοχύρωση.

Ένας από τους βασικούς πυλώνες του σχεδίου είναι η δυνατότητα μονομερούς ανακήρυξης Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης έως τα 200 ναυτικά μίλια με προεδρικό διάταγμα. Ο Τούρκος πρόεδρος θα αποκτά, σύμφωνα με αυτή τη λογική, την εξουσία να χαράσσει θαλάσσιες ζώνες χωρίς συμφωνία με γειτονικά κράτη και χωρίς σεβασμό στις προβλέψεις του διεθνούς δικαίου.

Η δεύτερη κρίσιμη πρόβλεψη αφορά την αμφισβήτηση των δικαιωμάτων των νησιών. Η Άγκυρα επιμένει στη θέση ότι ελληνικά νησιά δεν διαθέτουν πλήρη υφαλοκρηπίδα ή ΑΟΖ, περιορίζοντας αυθαίρετα τα δικαιώματά τους στα χωρικά ύδατα. Έτσι επιχειρεί να ακυρώσει τη γεωγραφική και νομική παρουσία των νησιωτικών συμπλεγμάτων του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου.

Ακόμη πιο επικίνδυνη είναι η σύνδεση αυτής της λογικής με τη θεωρία των «γκρίζων ζωνών». Δεκάδες ελληνικά νησιά, νησίδες και βραχονησίδες εμφανίζονται από την τουρκική πλευρά ως περιοχές δήθεν ακαθόριστης κυριαρχίας, ενώ η Άγκυρα επιχειρεί να συνδέσει την ελληνική κυριαρχία με το ζήτημα της αποστρατιωτικοποίησης. Πρόκειται για ευθεία αμφισβήτηση της εδαφικής ακεραιότητας της Ελλάδας, με νομικοφανή επικάλυψη.

Το νομοσχέδιο φέρεται επίσης να ενσωματώνει στο τουρκικό εσωτερικό δίκαιο τις συντεταγμένες του τουρκολιβυκού μνημονίου του 2019. Με αυτή την κίνηση, η Τουρκία επιχειρεί να ενώσει τις διεκδικήσεις της από το Αιγαίο έως τη Βόρεια Αφρική, διαγράφοντας στην πράξη τα δικαιώματα της Κρήτης, της Ρόδου, της Καρπάθου, της Κάσου και του Καστελλόριζου.

Το Αιγαίο, η Κρήτη και το Καστελλόριζο στο επίκεντρο

Η τουρκική στρατηγική δεν εξαντλείται στις θαλάσσιες ζώνες. Το νομοσχέδιο προβλέπει αυστηρές ζώνες ελέγχου για την αλιεία και τη δυνατότητα δημιουργίας τουρκικών «θαλάσσιων πάρκων» σε περιοχές που η Άγκυρα επιχειρεί να εμφανίσει ως αμφισβητούμενες. Με αυτόν τον τρόπο θα δοθεί, κατά την τουρκική προσέγγιση, θεσμικό άλλοθι στην παρενόχληση Ελλήνων ψαράδων στο κεντρικό και ανατολικό Αιγαίο.

Οι συνέπειες δεν αφορούν μόνο την αλιεία. Αν η Τουρκία επιχειρήσει να εμφανίσει θαλάσσιες περιοχές γύρω από ελληνικά νησιά ως δική της ΑΟΖ, τότε κάθε έργο υποθαλάσσιας ενεργειακής ή ψηφιακής διασύνδεσης μπορεί να μετατραπεί σε πεδίο έντασης. Υποβρύχια καλώδια, πλωτά αιολικά πάρκα, ενεργειακές υποδομές και θαλάσσιες οδοί κινδυνεύουν να γίνουν αντικείμενο τουρκικής αδειοδότησης, πίεσης ή παρεμπόδισης.

Εξαιρετικά κρίσιμη είναι και η πρόβλεψη για την έρευνα και διάσωση. Η Τουρκία επιδιώκει εδώ και χρόνια να μεταφέρει τα όρια της δικής της αρμοδιότητας έως τον 25ο μεσημβρινό, ουσιαστικά μέχρι το μέσο του Αιγαίου. Αν αυτή η θέση ενσωματωθεί σε εσωτερικό νόμο, η Άγκυρα θα διεκδικεί ρόλο πρώτου επεμβαίνοντος ακόμη και σε περιοχές ανατολικά των Κυκλάδων, δημιουργώντας συνθήκες διοικητικής και στρατιωτικής πίεσης γύρω από ελληνικά νησιά.

Η γεωγραφική στόχευση είναι σαφής. Η Κρήτη, το Καστελλόριζο και τα Δωδεκάνησα βρίσκονται στον πυρήνα της τουρκικής μεθόδευσης. Με την κατοχύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου, η Άγκυρα επιχειρεί να εμφανίσει θαλάσσια σύνορα με τη Λιβύη, εξαφανίζοντας την ελληνική ΑΟΖ νότια και ανατολικά της Κρήτης.

Η Κρήτη αντιμετωπίζεται από την τουρκική στρατηγική σαν να μην παράγει πλήρη θαλάσσια δικαιώματα. Αυτό σημαίνει ότι η Ελλάδα επιχειρείται να αποκοπεί από μια περιοχή με σημαντικό ενεργειακό και γεωπολιτικό ενδιαφέρον. Η συγκεκριμένη προσέγγιση δεν είναι απλώς νομικά αβάσιμη. Είναι βαθιά αποσταθεροποιητική.

Ανάλογη είναι η στόχευση στο Καστελλόριζο. Το νησιωτικό σύμπλεγμα αποτελεί κρίσιμο σημείο για τη σύνδεση της ελληνικής με την κυπριακή ΑΟΖ. Η Τουρκία επιχειρεί να του αφαιρέσει πλήρως την επήρεια σε υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ, ώστε να εγκλωβίσει την περιοχή μέσα σε μια τουρκική θαλάσσια ζώνη και να αποκόψει τα Δωδεκάνησα από τον ενιαίο θαλάσσιο χώρο της ελληνικής επικράτειας.

Η βαθύτερη επιδίωξη της Άγκυρας είναι η μακροπρόθεσμη διπλωματική παγίδευση της Ελλάδας. Αν το νομοσχέδιο ψηφιστεί, η Τουρκία θα προσέρχεται σε κάθε μελλοντική διαπραγμάτευση ή διεθνή διαδικασία προβάλλοντας τον εσωτερικό της νόμο ως δήθεν δεσμευτικό κεκτημένο. Θα ισχυρίζεται ότι αδυνατεί να υποχωρήσει, επειδή δεσμεύεται από την εθνική της νομοθεσία, και θα πιέζει για μια «μέση λύση» ανάμεσα στο Διεθνές Δίκαιο και την τουρκική αυθαιρεσία.

Απέναντι σε αυτή τη μεθόδευση, οι απλές δηλώσεις περί νομικά ανύπαρκτων μονομερών ενεργειών δεν επαρκούν. Η Αθήνα χρειάζεται ενεργητική στρατηγική, με σαφή νομικά και γεωπολιτικά βήματα. Η επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια νότια και ανατολικά της Κρήτης αποτελεί κίνηση απολύτως συμβατή με το άρθρο 3 της UNCLOS και μπορεί να λειτουργήσει ως ουσιαστικό ανάχωμα απέναντι στο τουρκολιβυκό μνημόνιο.

Μια τέτοια απόφαση θα δημιουργούσε ισχυρό νομικό τείχος προστασίας, θα περιόριζε στην πράξη την τουρκική προσπάθεια παγίωσης τετελεσμένων και θα ανάγκαζε τη διεθνή κοινότητα να τοποθετηθεί πριν η Άγκυρα προχωρήσει σε περαιτέρω θεσμική κλιμάκωση. Η Τουρκία επιχειρεί να μετατρέψει τον αναθεωρητισμό σε κρατικό νόμο. Η Ελλάδα οφείλει να απαντήσει με κυριαρχική ψυχραιμία, νομική ακρίβεια και αποφασιστική αποτροπή.