Υπάρχουν βιβλία που δεν γράφονται από φιλολογική φιλοδοξία, αλλά από βάρος συνείδησης. Τέτοιο είναι το «Εξομολογήσεις ενός Οικονομικού Δολοφόνου» του Αμερικανού συγγραφέα John Perkins — ένα έργο που κυκλοφόρησε το 2004, παρέμεινε στη λίστα bestseller των New York Times για περισσότερες από 70 εβδομάδες και έχει μεταφραστεί σε πάνω από 30 γλώσσες. Ο Perkins δεν είναι ένας ακαδημαϊκός που θεωρητικολογεί. Είναι ένας άνθρωπος που λέει ότι έζησε από μέσα το σύστημα. Και αυτό ακριβώς το καθιστά επικίνδυνο — για κάποιους.
Ποιοι είναι οι «Οικονομικοί Δολοφόνοι»
Ο Perkins περιγράφει με ακρίβεια έναν μηχανισμό που λειτουργεί στη σκιά της παγκόσμιας οικονομίας από τα τέλη του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Πρόκειται για άτομα που δεν αποκαλούνται ποτέ κατάσκοποι ή πράκτορες. Φέρουν επίσημους τίτλους — «εμπορικοί ακόλουθοι», «οικονομικοί σύμβουλοι», «αναλυτές ανάπτυξης» — και κυκλοφορούν άνετα σε πρεσβείες και διεθνή φόρουμ. Ο ίδιος ο Perkins λέει ότι στρατολογήθηκε από την NSA ενώ ήταν ακόμα φοιτητής. Η υπηρεσία εντόπισε τις αδυναμίες του — χρήμα, φιλοδοξία, σεξ — και τις χρησιμοποίησε ως μοχλό ελέγχου.
Το αμερικανικό Υπουργείο Εξωτερικών αρνήθηκε κατηγορηματικά, σε ανακοίνωσή του το 2006, ότι η NSA εμπλέκεται σε τέτοιες πρακτικές, χαρακτηρίζοντας τον ισχυρισμό «πλήρη κατασκευή». Ωστόσο, ο πρώην αντιπρόεδρος της εταιρείας Chas. T. Main, Einar Greve, στην οποία εργάστηκε ο Perkins, παραδέχτηκε ότι «βασικά η ιστορία του είναι αληθινή» και ότι πολλές χώρες παγιδεύτηκαν ανεξέλεγκτα σε χρέη από τα οποία δεν κατάφεραν ποτέ να ξεφύγουν. Ο ίδιος βεβαίως διαφώνησε με ορισμένες λεπτομέρειες.
Η Παγίδα του Χρέους: Ένα Σύστημα Εξαρτήσεων
Ο μηχανισμός που περιγράφει ο Perkins είναι απλός στη δομή του και σατανικός στα αποτελέσματά του. Εντοπίζονται χώρες του λεγόμενου Τρίτου Κόσμου με πλούσιους φυσικούς πόρους — πετρέλαιο, μέταλλα, γεωγραφικά πλεονεκτήματα ή αγορές. Στη συνέχεια, οργανώνονται τεράστια δάνεια μέσω της Παγκόσμιας Τράπεζας ή ανάλογων οργανισμών. Τα χρήματα αυτά, όμως, δεν διοχετεύονται ποτέ στον πληθυσμό της χώρας. Επιστρέφουν αμέσως σε αμερικανικές κατασκευαστικές και ενεργειακές εταιρείες, που αναλαμβάνουν έργα υποδομής — λιμάνια, αυτοκινητόδρομους, εργοστάσια παραγωγής ενέργειας. Η χώρα-αποδέκτης μένει με ένα απύθμενο χρέος που δεν μπορεί να αποπληρώσει. Ακριβώς αυτό ήταν το ζητούμενο.
Όπως είπε ο ίδιος ο Perkins σε συνέντευξή του στο Truthout το 2014, αναφερόμενος ρητά στην Ελλάδα: «Η δουλειά μου ήταν να εντοπίζω χώρες με πόρους που θέλουν οι εταιρείες μας [...] και να τακτοποιώ τεράστια δάνεια για λογαριασμό τους, τα χρήματα από τα οποία δεν πήγαιναν ποτέ στις χώρες αυτές». Το αποτέλεσμα; Αφόρητο χρέος, ακριβώς όπως αυτό που βίωσε η Ελλάδα.
Η Ελλάδα
Η Ελλάδα δεν είναι απλώς μια περίπτωση που αναφέρει παρεμπιπτόντως ο Perkins. Είναι η περίπτωση. Ο ίδιος παραχώρησε συνέντευξη σε ελληνικά μέσα κατά τη διάρκεια της κρίσης, ενώ ελληνική κινηματογραφική εταιρεία γύρισε ντοκιμαντέρ με τίτλο «Apology of an Economic Hit Man», βασισμένο στις αποκαλύψεις του. Για τον Perkins, η επιβολή λιτότητας, οι ιδιωτικοποιήσεις δημόσιων επιχειρήσεων, η απελευθέρωση της αγοράς — όλα αυτά δεν αποτελούν συνταγή ανάκαμψης, αλλά τους όρους μιας παλαιότερης παγίδας που κλείνει.
Δεν είναι τυχαίο που ο Γιάνης Βαρουφάκης, πρώην υπουργός Οικονομικών, έγραψε για τη νέα έκδοση του βιβλίου: «Όταν διάβασα τις Εξομολογήσεις, δεν μπορούσα να φανταστώ ότι λίγα χρόνια αργότερα θα βρισκόμουν στη θέση του αποδέκτη ακριβώς αυτής της επίθεσης». Η μαρτυρία ενός πρωταγωνιστή της ελληνικής κρίσης δεν αφήνει πολλά περιθώρια αμφισβήτησης.
Αξίζει εδώ να γίνει και η σύγκριση με την Ισλανδία. Ο Perkins ταξίδεψε στο νησί και ενθάρρυνε τον λαό να ψηφίσει «Όχι» σε δημοψήφισμα για την αποπληρωμή χρεών που είχαν αναλάβει τραπεζίτες — όχι πολίτες. Οι Ισλανδοί είπαν «Όχι». Σήμερα η Ισλανδία ευημερεί. Η Ιρλανδία, που επέλεξε διαφορετικό δρόμο, πλήρωσε ακριβά.
Τα «Τσακάλια» και η Βρώμικη Δουλειά
Όταν οι οικονομικοί δολοφόνοι αποτυγχάνουν, περιγράφει ο Perkins, έρχονται τα «τσακάλια»: πράκτορες που έχουν αναλάβει την εξουδετέρωση ηγετών που αρνούνται να συνεργαστούν. Αναφέρει συγκεκριμένα παραδείγματα — τον πρόεδρο του Εκουαδόρ Jaime Roldós Aguilera και τον στρατηγό του Παναμά Omar Torrijos, και οι δύο σκοτώθηκαν σε αεροπορικά δυστυχήματα το 1981 αφού αντιστάθηκαν στις αμερικανικές πιέσεις. Τυχαίο; Ο Perkins δεν νομίζει. Οι επίσημες έρευνες δεν κατέληξαν ποτέ σε αδιαμφισβήτητα συμπεράσματα.
Στην περίπτωση του Ιράκ, ο Perkins παρουσιάζει ένα παρόμοιο μοτίβο: τεράστιες ροές κεφαλαίων που οδήγησαν τη χώρα σε χρέη, ανοίγοντας τον δρόμο για ιδιωτικοποίηση των πετρελαϊκών πόρων υπό αμερικανικές πιέσεις. Το ΔΝΤ, στο ίδιο πλαίσιο, λειτουργεί ως εκτελεστικό όργανο: χορηγεί ανακούφιση χρέους με αντάλλαγμα «μεταρρυθμίσεις» που πάντα κατευθύνονται προς την ίδια κατά βάση κατεύθυνση — απελευθέρωση αγορών, ιδιωτικοποιήσεις, περικοπές.
Ο Άνθρωπος που Αποφάσισε να Μιλήσει
Ο Perkins έγραψε το βιβλίο του γνωρίζοντας καλά τι ρισκάρει. Λέει ότι του προσφέρθηκαν σημαντικά χρηματικά ποσά για να σιωπήσει. Λέει επίσης ότι ένιωσε απειλές. Παρ' όλα αυτά μίλησε — και το αποτέλεσμα ήταν ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα αλλά και πιο διαβασμένα πολιτικά βιβλία της δεκαετίας.
Το ερώτημα που μένει ανοιχτό δεν είναι αν ο Perkins λέει την αλήθεια σε κάθε λεπτομέρεια. Το ερώτημα είναι γιατί τόσα από όσα περιγράφει μοιάζουν τόσο οικεία — ειδικά σε χώρες που βίωσαν από κοντά τη διαδικασία των «διασώσεων». Η Ελλάδα δεν χρειάστηκε να διαβάσει το βιβλίο. Το έζησε.
ΔΕΙΤΕ ΤΑ VIDEO:
