Κυψέλη: Ρωγμές στα σπίτια και στη διαφάνεια – Με το σταγονόμετρο τα στοιχεία για το Μετρό

Σε μια υπόθεση που πλέον ξεπερνά τα όρια μιας τεχνικής αστοχίας και αγγίζει ευθέως ζητήματα δημόσιας ασφάλειας, διαφάνειας και λογοδοσίας, η Ελληνικό Μετρό εξακολουθεί να παραδίδει με το σταγονόμετρο τα στοιχεία για τις καθιζήσεις και τις ρηγματώσεις που καταγράφηκαν σε κτίρια της Κυψέλης μετά τη διέλευση του μετροπόντικα της Γραμμής 4.

Τα πρώτα δεδομένα που αφορούν 14 κτίρια έφτασαν στον Δήμο Αθηναίων μόλις το βράδυ της Δευτέρας, λίγο πριν από τη συνέντευξη Τύπου της Πρωτοβουλίας Κατοίκων Κυψέλης. Το υλικό διαβιβάστηκε υπό όρους εμπιστευτικότητας και χωρίς να δοθεί ταυτόχρονα απευθείας στους κατοίκους και στους τεχνικούς εμπειρογνώμονες που έχουν επιλέξει για να εξετάσουν τις περιουσίες τους.

Η συγκεκριμένη διαχείριση προκαλεί εύλογη πολιτική πίεση και προς την κυβέρνηση, καθώς πρόκειται για ένα μεγάλο δημόσιο έργο, με πολίτες να δηλώνουν επί μήνες ότι ζουν με τον φόβο για τη στατική κατάσταση των σπιτιών τους. Παρά τις επανειλημμένες διαβεβαιώσεις περί ασφάλειας, η πλήρης τεχνική εικόνα εξακολουθεί να μην έχει παρουσιαστεί δημόσια.

Την ίδια ώρα, το χρονοδιάγραμμα για τις οριστικές απαντήσεις μετατίθεται. Η ολοκληρωμένη μελέτη της Ελληνικό Μετρό, που αναμενόταν μέσα στον Αύγουστο, μεταφέρεται πλέον για τον Σεπτέμβριο. Για τους κατοίκους αυτό σημαίνει ακόμη έναν μήνα αβεβαιότητας σχετικά με το εάν οι ζημιές περιορίζονται σε επιχρίσματα και τοιχοποιίες ή εάν έχουν επηρεαστεί στοιχεία του φέροντος οργανισμού ορισμένων κτιρίων.

Η κατάσταση έχει ανατρέψει την καθημερινότητα μιας ολόκληρης γειτονιάς. Ενοικιαστές έχουν εγκαταλείψει διαμερίσματα, ενώ οικογένειες έχουν μεταφέρει προσωρινά τα παιδιά τους σε σπίτια συγγενών, φοβούμενες ότι οι ρωγμές και οι καθιζήσεις μπορεί να κρύβουν σοβαρότερο πρόβλημα.

Ο μετροπόντικας παραμένει ακινητοποιημένος από τον Μάιο, όταν καταγράφηκαν μετακινήσεις και καθιζήσεις στο έδαφος στην περιοχή της Κυψέλης. Παρ’ όλα αυτά, χρειάστηκε να περάσουν εβδομάδες μέχρι το πρόβλημα να λάβει την έκταση που έχει σήμερα στη δημόσια συζήτηση.

Στοιχεία για 14 κτίρια, ενώ οι κάτοικοι απαιτούν ολόκληρο τον φάκελο

Ο δήμαρχος Αθηναίων Χάρης Δούκας επιβεβαίωσε στη συνέντευξη Τύπου ότι ο Δήμος έχει πλέον παραλάβει μέρος των δεδομένων που είχε ζητήσει από την Ελληνικό Μετρό. Πρόκειται για στοιχεία που αφορούν 14 κτίρια, την εικόνα τους πριν και μετά τη διέλευση του μηχανήματος διάνοιξης, καθώς και τη μεθοδολογία αξιολόγησης των μεταβολών.

Η αποστολή μέρους των στοιχείων χαρακτηρίζεται ως πρώτο βήμα, απέχει όμως από το αίτημα των κατοίκων και του Δήμου για πλήρη πρόσβαση στο σύνολο της τεχνικής τεκμηρίωσης.

Οι κάτοικοι ζητούν ολόκληρη την πραγματογνωμοσύνη, τις μετρήσεις, το ημερολόγιο του έργου, τα δεδομένα δομητικής και γεωμηχανικής παρακολούθησης και τις σχετικές μελέτες. Θέλουν οι δικοί τους ανεξάρτητοι μηχανικοί να έχουν στα χέρια τους το ίδιο υλικό που διαθέτουν η Ελληνικό Μετρό και ο ανάδοχος, ώστε να μπορούν να σχηματίσουν αυτόνομη επιστημονική εικόνα.

Η απαίτηση για πλήρη διαφάνεια αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα επειδή η επανεκκίνηση του μετροπόντικα βρίσκεται σε αναμονή. Κάτοικοι και Δήμος ζητούν να προηγηθούν σαφείς εγγυήσεις ότι η συνέχιση της διάνοιξης μπορεί να πραγματοποιηθεί χωρίς νέο κίνδυνο για τα κτίρια και τους ανθρώπους που ζουν σε αυτά.

Ο Χάρης Δούκας ξεκαθάρισε ότι η πλευρά του Δήμου στηρίζει την κατασκευή της Γραμμής 4 και θεωρεί αναγκαία την επέκταση του δικτύου Μετρό στην Αθήνα. Η θέση αυτή συνοδεύτηκε από μια αυστηρή προϋπόθεση: κανένα χρονοδιάγραμμα έργου δεν μπορεί να τοποθετείται πάνω από την ασφάλεια των κατοίκων.

Ο δήμαρχος υπογράμμισε ότι σήμερα καταγράφονται καθιζήσεις και μετατοπίσεις, ενώ κάτοικοι αναφέρουν ρωγμές, αποκολλήσεις και φθορές που εμφανίστηκαν ή επιδεινώθηκαν κατά την πορεία των εργασιών. Ο Δήμος Αθηναίων έχει ήδη αποφασίσει να χρηματοδοτήσει τεχνική και νομική υποστήριξη για τους κατοίκους, επιμένοντας στην πλήρη αποκατάσταση των ζημιών και στην παράδοση όλων των διαθέσιμων δεδομένων.

Σε εξέλιξη βρίσκονται παράλληλα αυτοψίες από εμπειρογνώμονες του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας, ενώ έχει κινηθεί και εισαγγελική διαδικασία στο πλαίσιο προανακριτικής εξέτασης. Τα αποτελέσματα των ελέγχων αναμένονται από τον Σεπτέμβριο και μετά.

Μέχρι στιγμής έχουν ελεγχθεί περίπου δέκα κτίρια, χωρίς οι κάτοικοι να έχουν λάβει συνολική ενημέρωση για τα συμπεράσματα. Την ίδια στιγμή έχουν καταγραφεί, σύμφωνα με τις καταγγελίες τους, περιπτώσεις νέων ρωγμών ακόμη και σε διαμερίσματα όπου είχαν ήδη πραγματοποιηθεί αυτοψίες.

Ο εκπρόσωπος της Πρωτοβουλίας Κατοίκων Κυψέλης Αλέξανδρος Κουτρουλάρης κατήγγειλε ότι από την πρώτη στιγμή οι ζημιές υποβαθμίστηκαν και αποδόθηκαν σε παλαιότητα κτιρίων ή προηγούμενη σεισμική καταπόνηση. Περιέγραψε αυτοψίες λίγων λεπτών και διαβεβαιώσεις ότι δεν υπάρχει στατικό πρόβλημα, χωρίς προηγουμένως, όπως υποστηρίζει, να έχει προηγηθεί ολοκληρωμένη στατική μελέτη.

Ο ίδιος επικαλέστηκε εξέταση στο κτίριό του, κατά την οποία, όπως ανέφερε, εντοπίστηκαν βλάβες σε επτά κολόνες και ρωγμές σε μεγάλο μέρος των πατωμάτων. Πρόκειται για καταγγελία του κατοίκου, η οποία καθιστά ακόμη πιο επιτακτική την ανάγκη επίσημης και ανεξάρτητης τεχνικής αποτίμησης.

Η εικόνα αυτή δημιουργεί ένα σοβαρό πολιτικό ζήτημα. Όταν πολίτες καλούνται να εμπιστευθούν ένα δημόσιο έργο δισεκατομμυρίων ευρώ, η απάντηση δεν μπορεί να περιορίζεται σε καθησυχαστικές διαβεβαιώσεις. Απαιτούνται μετρήσεις, πλήρεις μελέτες, σαφείς υπογραφές μηχανικών και δημόσια λογοδοσία για το τι ακριβώς συνέβη κάτω από τα σπίτια της Κυψέλης.

Ο καθηγητής του ΕΜΠ Δημήτρης Καλιαμπάκος, ένας από τους πραγματογνώμονες στους οποίους απευθύνθηκαν οι κάτοικοι, έθεσε με ιδιαίτερη σαφήνεια το τεχνικό ζήτημα. Τόνισε ότι οι καθιζήσεις αποτελούν μετρήσιμο φαινόμενο και ότι οι διαφορικές μετακινήσεις μπορούν να μεταβάλουν ουσιαστικά τη συμπεριφορά ενός κτιρίου.

Κατά τον ίδιο, η ασφάλεια ενός τεχνικού έργου δεν επιδέχεται σχετικοποίηση. Μια επιτυχής υπόγεια διέλευση οφείλει να πραγματοποιείται χωρίς οι κάτοικοι να αντιλαμβάνονται επιπτώσεις στις κατασκευές τους. Από τη στιγμή που εμφανίζονται μετρήσιμες βλάβες, απαιτείται αναγνώριση και πλήρης διερεύνηση της αστοχίας ώστε να σχεδιαστούν τα επόμενα βήματα.

Ο καθηγητής έθεσε παράλληλα θέμα εμπιστοσύνης, υπογραμμίζοντας ότι η καθυστέρηση πλήρους ενημέρωσης οδηγεί τους κατοίκους να αμφισβητούν όχι μόνο το συγκεκριμένο έργο, αλλά συνολικά τους μηχανισμούς τεχνικού ελέγχου.

Για τον έλεγχο της φέρουσας ικανότητας των κτιρίων, οι απλές οπτικές αυτοψίες δεν θεωρούνται επαρκείς. Απαιτείται ολοκληρωμένη τεχνική αποτίμηση που θα δείξει εάν και σε ποιο βαθμό οι καταγεγραμμένες καθιζήσεις έχουν επηρεάσει τον φέροντα οργανισμό.

Ο «τρομοπόντικας», τα εξώδικα και το κρίσιμο κενό ενημέρωσης

Το κλίμα στην Κυψέλη αποτυπώθηκε με τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο στη συνέντευξη Τύπου, όταν διαβάστηκε επιστολή κατοίκου που χαρακτήριζε πλέον τον μετροπόντικα «τρομοπόντικα». Η φράση δείχνει πόσο βαθιά έχει πληγεί η εμπιστοσύνη απέναντι σε ένα έργο το οποίο οι ίδιοι οι κάτοικοι δηλώνουν ότι θέλουν να ολοκληρωθεί.

Ο δικηγόρος Θανάσης Καμπαγιάννης υπογράμμισε ότι ένα έργο που κανονικά θα αποτελούσε σύμβολο εκσυγχρονισμού έχει μετατραπεί για ορισμένους κατοίκους σε πηγή φόβου. Περιέγραψε οικογένειες που απομακρύνουν τα παιδιά τους από τα σπίτια τους μέχρι να υπάρξει σαφής εικόνα για την ασφάλεια των κτιρίων.

Σύμφωνα με όσα παρουσίασε, τουλάχιστον 100 διαμερίσματα συμμετέχουν ήδη σε εξώδικες ενέργειες, ενώ περίπου 50 ιδιοκτήτες έχουν απευθυνθεί επώνυμα σε αρμόδιους φορείς και εταιρείες. Παράλληλα, άλλοι 35 ιδιοκτήτες κτιρίων που βρίσκονται πάνω ή κοντά στη χάραξη έχουν κινηθεί εξωδίκως, φοβούμενοι νέες βλάβες όταν επανεκκινήσουν οι εργασίες.

Ιδιαίτερα σοβαρό είναι και το ζήτημα του χρόνου κατά τον οποίο έγινε γνωστή η ακινητοποίηση του μετροπόντικα. Ο Καμπαγιάννης υποστήριξε ότι το μηχάνημα είχε σταματήσει ήδη από τις 8 Μαΐου, ενώ η σχετική δημόσια ενημέρωση ήρθε στις 15 Ιουλίου.

Εφόσον αυτή η χρονική ακολουθία επιβεβαιωθεί πλήρως από τα επίσημα έγγραφα, προκύπτει ένα βαρύ ζήτημα λογοδοσίας. Ένα έργο κρίσιμης δημόσιας υποδομής είχε σταματήσει λόγω γεωτεχνικού προβλήματος σε μια από τις πιο πυκνοκατοικημένες περιοχές της Αθήνας και οι πολίτες χρειάστηκε να περιμένουν περισσότερο από δύο μήνες για επίσημη ενημέρωση.

Ακόμη μεγαλύτερη πολιτική βαρύτητα αποκτά η καταγγελία ότι η παύση λειτουργίας του μηχανήματος δεν είχε αποτυπωθεί με σαφήνεια ούτε σε απάντηση που δόθηκε στο πλαίσιο κοινοβουλευτικού ελέγχου λίγες ημέρες μετά την ακινητοποίησή του.

Στην απάντηση της Ελληνικό Μετρό γινόταν αναφορά στις γεωλογικές έρευνες, στις γεωτρήσεις και στη δυνατότητα συμπληρωματικών γεωτεχνικών ελέγχων, χωρίς να αναφέρεται, κατά τα στοιχεία που παρουσίασαν οι κάτοικοι, ότι το μηχάνημα είχε ήδη σταματήσει.

Το ερώτημα που τίθεται πλέον σε πολιτικό επίπεδο αφορά την εποπτεία που ασκήθηκε από την κυβέρνηση και το αρμόδιο υπουργείο. Η Ελληνικό Μετρό διαχειρίζεται ένα έργο κομβικής σημασίας για την πρωτεύουσα και οι αποφάσεις σχετικά με την ασφάλεια, την ενημέρωση και την επανεκκίνηση των εργασιών δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ως εσωτερική υπόθεση μιας εταιρείας.

Στο επίκεντρο βρίσκεται επίσης το τι συνέβη τον Φεβρουάριο, όταν, σύμφωνα με όσα παρουσιάστηκαν στη συνέντευξη Τύπου, είχε ήδη εντοπιστεί γεωλογικό πρόβλημα στην περιοχή. Οι κάτοικοι ζητούν να αποσαφηνιστεί ποια στοιχεία ήταν γνωστά τότε, ποιες τεχνικές παρεμβάσεις αποφασίστηκαν και με ποια δεδομένα κρίθηκε ασφαλής η συνέχιση της διάνοιξης μέχρι την οριστική παύση του μετροπόντικα τον Μάιο.

Η πλήρης απάντηση σε αυτά τα ζητήματα απαιτεί το ημερολόγιο του έργου και όλες τις μετρήσεις. Χωρίς αυτά, οποιαδήποτε εκτίμηση για ευθύνες παραμένει ελλιπής.

Οι κάτοικοι επιμένουν ότι δεν αρκούν παρουσιάσεις, περιλήψεις ή επιλεγμένα διαγράμματα. Ζητούν ολόκληρο τον τεχνικό φάκελο, ώστε οι ανεξάρτητοι εμπειρογνώμονες να μπορούν να ελέγξουν τόσο τη διαχρονική εξέλιξη των καθιζήσεων όσο και τις αποφάσεις που ελήφθησαν κατά την πορεία του έργου.

Παράλληλα ανοίγει πλέον και το κεφάλαιο των αποζημιώσεων. Οι ιδιοκτήτες υποστηρίζουν ότι οι ζημιές έχουν ήδη επηρεάσει την εμπορική αξία των περιουσιών τους και προαναγγέλλουν αγωγές για την αποκατάσταση των βλαβών και των οικονομικών απωλειών.

Η υπόθεση της Κυψέλης αποτελεί πλέον δοκιμασία και για το ίδιο το κυβερνητικό αφήγημα γύρω από τα μεγάλα έργα. Η ολοκλήρωση της Γραμμής 4 είναι κρίσιμη για την Αθήνα, όμως η ταχύτητα κατασκευής δεν μπορεί να αποτελεί άλλοθι για ελλιπή ενημέρωση ή για εκπτώσεις στην ασφάλεια.

Η κυβέρνηση και η Ελληνικό Μετρό καλούνται πλέον να παρουσιάσουν όλα τα δεδομένα, να δώσουν καθαρές απαντήσεις για την περίοδο πριν και μετά την ακινητοποίηση του μετροπόντικα και να εγγυηθούν με τεχνικά στοιχεία ότι τα κτίρια μπορούν να παραμείνουν ασφαλή.

Η επανεκκίνηση του έργου χωρίς πλήρη αποτίμηση θα επιβάρυνε ακόμη περισσότερο το ήδη σοβαρό έλλειμμα εμπιστοσύνης. Οι κάτοικοι έχουν ξεκαθαρίσει ότι θέλουν το Μετρό. Απαιτούν ταυτόχρονα το αυτονόητο: να μη χρειάζεται κανείς να φοβάται μέσα στο ίδιο του το σπίτι για να προχωρήσει ένα δημόσιο έργο.

Στην Κυψέλη η συζήτηση έχει πλέον περάσει από τις ρωγμές στους τοίχους στις ρωγμές της αξιοπιστίας. Και αυτές κλείνουν μόνο με πλήρη διαφάνεια, πραγματικές εγγυήσεις ασφάλειας, απόδοση ευθυνών όπου αυτές προκύψουν και αποκατάσταση κάθε ζημιάς που θα συνδεθεί τεκμηριωμένα με τις εργασίες της Γραμμής 4.