Μπλέτσας: Κίνδυνος γνωσιακής ατροφίας από την τεχνητή νοημοσύνη

Ο διοικητής της Εθνικής Αρχής Κυβερνοασφάλειας και ερευνητής στο MIT Media Lab, Μιχάλης Μπλέτσας, εξέφρασε την έντονη ανησυχία του για τον τρόπο με τον οποίο η τεχνητή νοημοσύνη εισέρχεται στην εκπαιδευτική διαδικασία. Μιλώντας στο κεντρικό δελτίο ειδήσεων της δημόσιας τηλεόρασης, ο κ. Μπλέτσας τόνισε ότι ο μεγαλύτερος κίνδυνος έγκειται στο να χρησιμοποιηθεί η τεχνολογία ως μέσο αποφυγής της πνευματικής προσπάθειας, οδηγώντας σε αυτό που αποκάλεσε «γνωσιακή ατροφία», αντί να λειτουργήσει ως πολύτιμος επικουρικός σύμμαχος στην κατάκτηση της γνώσης.

Ο κ. Μπλέτσας επεσήμανε ότι η τάση του ανθρώπου να επιλέγει τον ευκολότερο δρόμο είναι έμφυτη, γεγονός που καθιστά ιδιαίτερα επίφοβη τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης από τους μαθητές. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα που έφερε, ενός μαθητή ο οποίος, αντί να αναζητήσει τη λύση ενός προβλήματος μέσω της δικής του σκέψης, απευθύνεται στην τεχνητή νοημοσύνη για να λάβει έτοιμη την απάντηση. Αυτή η πρακτική, όπως εξήγησε, σταδιακά υποκαθιστά βασικές νοητικές διεργασίες, με αποτέλεσμα την αποδυνάμωση της κριτικής σκέψης και της ικανότητας επίλυσης προβλημάτων.

Η τεχνητή νοημοσύνη ως διεγερτικό της μάθησης

Παρά τους κινδύνους, ο διοικητής της Αρχής Κυβερνοασφάλειας αναγνώρισε το τεράστιο δυναμικό της τεχνητής νοημοσύνης να μεταμορφώσει την εκπαίδευση, υπό την προϋπόθεση ότι θα χρησιμοποιηθεί με σωστό και συνειδητό τρόπο. Υπογράμμισε την ανάγκη οι μαθητές να αντιληφθούν την τεχνολογία ως ένα «διεγερτικό» για τη μάθηση και όχι ως ένα «ναρκωτικό» που προσφέρει πρόσκαιρη ανακούφιση από την προσπάθεια. Η διάκριση αυτή, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι κρίσιμη για το μέλλον της εκπαίδευσης.

Ιδιαίτερη μνεία έκανε ο κ. Μπλέτσας στη δυνατότητα της τεχνητής νοημοσύνης να προσφέρει εξατομικευμένη εκπαίδευση, ένα στοιχείο που θα μπορούσε να αποβεί καθοριστικό για τα ελληνικά δεδομένα, όπου η εξάρτηση από τη φροντιστηριακή εκπαίδευση είναι ιδιαίτερα διαδεδομένη. Ένα έξυπνο σύστημα τεχνητής νοημοσύνης, όπως εξήγησε, μπορεί να δημιουργήσει απεριόριστο αριθμό προσαρμοσμένων ασκήσεων και εκπαιδευτικού υλικού, καλύπτοντας τις ανάγκες κάθε μαθητή ξεχωριστά. Ενδεικτικά, ανέφερε ότι εκεί που ένας φροντιστής θα έδινε μία άσκηση, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να παράξει είκοσι διαφορετικές, προσαρμοσμένες στο επίπεδο του μαθητή. Ακόμη και τα λάθη που ενδέχεται να κάνει ένα σύστημα τεχνητής νοημοσύνης μπορούν να αξιοποιηθούν παιδαγωγικά, δίνοντας την ευκαιρία στον μαθητή να τα εντοπίσει και να τα αξιολογήσει κριτικά.

Εξατομίκευση, αξιολόγηση και οι προκλήσεις του μέλλοντος

Στο πλαίσιο της συζήτησης, ο Μιχάλης Μπλέτσας αναφέρθηκε εκτενώς στη δυνατότητα εξατομίκευσης της μάθησης, τονίζοντας ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να παρέχει οδηγίες και εκπαιδευτικές δραστηριότητες πλήρως προσαρμοσμένες στις δυνατότητες και τις ανάγκες κάθε μαθητή. Αυτή η δυνατότητα, όπως σημείωσε, αποτελεί μια μοναδική ευκαιρία που το εκπαιδευτικό σύστημα οφείλει να αξιοποιήσει στο έπακρο. Παράλληλα, επισήμανε ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να συμβάλει και στη διαδικασία της αξιολόγησης, δημιουργώντας διαφορετικά τεστ για κάθε μαθητή, με μεγάλο αριθμό ερωτήσεων και συγκεκριμένους χρονικούς περιορισμούς, διασφαλίζοντας έτσι την ουσιαστικότητα και την αντικειμενικότητα της εξέτασης.

Σε ό,τι αφορά την αντιμετώπιση της ανεξέλεγκτης χρήσης της τεχνητής νοημοσύνης στις εξετάσεις, ο κ. Μπλέτσας πρότεινε την επιστροφή σε διαδικασίες αξιολόγησης με φυσική παρουσία, ως μια απλή και αποτελεσματική πρακτική. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, εάν ένα τεστ μπορεί να απαντηθεί εξ ολοκλήρου από την τεχνητή νοημοσύνη, τότε πιθανότατα το ίδιο το τεστ δεν είναι σχεδιασμένο σωστά και δεν εξυπηρετεί τον σκοπό της αξιολόγησης των πραγματικών γνώσεων και δεξιοτήτων του μαθητή.

Το εκπαιδευτικό σύστημα στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης

Ο Μιχάλης Μπλέτσας προχώρησε σε μια ευρύτερη κριτική του εκπαιδευτικού συστήματος, υποστηρίζοντας ότι αυτό παραμένει εγκλωβισμένο σε ξεπερασμένα πρότυπα. Όπως χαρακτηριστικά είπε, το σύστημα εξακολουθεί να λειτουργεί με βάση τα δεδομένα της δεύτερης βιομηχανικής επανάστασης, ενώ καλείται να ενσωματώσει εργαλεία της τέταρτης, δημιουργώντας ένα θεμελιώδες πρόβλημα προσαρμογής. Η εκπαίδευση, σύμφωνα με τον ίδιο, δίνει υπερβολική έμφαση στην απομνημόνευση βασικών γνώσεων, την ίδια στιγμή που οι μαθητές έχουν πλέον στη διάθεσή τους έναν απεριόριστο όγκο πληροφοριών μέσω της τεχνητής νοημοσύνης.

Η παραδοχή αυτή οδηγεί στην ανάδειξη μιας νέας, κρίσιμης δεξιότητας για τον σύγχρονο μαθητή: την ικανότητα να αξιολογεί την πληροφορία και να γνωρίζει ποια στοιχεία πρέπει να συγκρατήσει στη μνήμη του και ποια μπορεί να αναζητήσει όποτε τα χρειαστεί. Ο κ. Μπλέτσας υπογράμμισε ότι αυτή η δεξιότητα είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη διά βίου μάθηση, καθώς η εκπαίδευση δεν ολοκληρώνεται με τη λήξη της σχολικής ή ακαδημαϊκής περιόδου. Καταλήγοντας, ο διοικητής της Εθνικής Αρχής Κυβερνοασφάλειας ήταν ιδιαίτερα σαφής: με τη σημερινή χρήση, η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί περισσότερο εμπόδιο παρά αρωγό στην εκπαιδευτική διαδικασία, και αυτό είναι ένα φαινόμενο που χρήζει άμεσης και συνειδητής αντιμετώπισης.