Το ΝΑΤΟ χωρίς αυταπάτες
Όλο και περισσότερο μοιάζει με άπιαστο στόχο η διατήρηση ενός ΝΑΤΟ χωρίς εσωτερικές ρωγμές, τη στιγμή που το «γυαλί» δείχνει ήδη να έχει ραγίσει. Δεν είναι τυχαίο ότι ακόμη και η αναφορά σε αυτό το «όνειρο», όπως διατυπώθηκε από τον γενικό γραμματέα της Συμμαχίας, προκάλεσε έντονες αντιδράσεις. Ο Μαρκ Ρούτε δήλωσε χωρίς περιστροφές πως «όποιος πιστεύει ότι η Ευρώπη μπορεί να αμυνθεί χωρίς τις ΗΠΑ θα πρέπει να συνεχίσει να ονειρεύεται». Η τοποθέτηση αυτή προκάλεσε κυρίως τη δυσφορία της Γαλλίας, ωστόσο το ερώτημα είναι ποια πραγματική δυναμική μπορεί να έχει, όταν πλέον οι Αμερικανοί, με αφορμή και τη Γροιλανδία, εμφανίζονται αποφασισμένοι να προχωρήσουν σε συγκεκριμένες κινήσεις.
Ήδη έχει ανακοινωθεί η σταδιακή αποχώρηση έως το 2029 της αμερικανικής συμμετοχής από σειρά συμμαχικών δομών που εδρεύουν στην Ευρώπη. Το σχέδιο προβλέπει την ομαλή ολοκλήρωση των υφιστάμενων θητειών, τη μη ανανέωσή τους και στη συνέχεια την κατάργησή τους. Σύμφωνα με το Reuters, η κυβέρνηση Τραμπ έχει ενημερώσει ορισμένες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες προτίθενται να καταργήσουν περίπου 200 θέσεις από δομές του ΝΑΤΟ που σχετίζονται με τον σχεδιασμό και την εποπτεία στρατιωτικών και πληροφοριακών επιχειρήσεων της Συμμαχίας.
Μεταξύ των οργανισμών που επηρεάζονται συγκαταλέγονται, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, το Κέντρο Συγχώνευσης Πληροφοριών του ΝΑΤΟ στο Ηνωμένο Βασίλειο και η Διοίκηση Ειδικών Επιχειρήσεων στις Βρυξέλλες. Περικοπές προβλέπονται επίσης στο STRIKFORNATO με έδρα την Πορτογαλία, που έχει ρόλο στην εποπτεία ναυτικών επιχειρήσεων, καθώς και σε άλλες αντίστοιχες δομές της Συμμαχίας. Όσον αφορά την παρουσία αμερικανικών δυνάμεων σε νατοϊκές εγκαταστάσεις στην Ελλάδα, όπως στη Σούδα και τη Λάρισα, το ζήτημα παραπέμπεται για αργότερα, με αποφάσεις που αναμένεται να ληφθούν την άνοιξη, κατά την προγραμματισμένη επίσκεψη στην Αθήνα τόσο του Αμερικανού αντιπροσώπου στο ΝΑΤΟ όσο και του υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο, όπως έχει ήδη ανακοινώσει η πρέσβης Κίμπερλι Γκίλφοϊλ.
Η Ευρώπη και ο τουρκικός γρίφος
Όλα τα παραπάνω, σε δεύτερο χρόνο, οδηγούν αντικειμενικά είτε σε αποδυνάμωση είτε σε σταδιακή αποδόμηση του ΝΑΤΟ. Το ερώτημα που τίθεται είναι πώς θα αντιδράσει η Ευρωπαϊκή Ένωση. Προς το παρόν, η απάντηση περιορίζεται σε δηλώσεις και σχεδιασμούς επί χάρτου. Σύμφωνα με ευρωπαϊκές αναλύσεις, σε ένα τέτοιο σενάριο η Ευρώπη θα υποχρεωθεί να επανακαθορίσει το σύνολο της αμυντικής της αρχιτεκτονικής. Τα κράτη-μέλη της ΕΕ, όπως συνηθίζεται, θα συγκαλέσουν έκτακτες συνόδους κορυφής με στόχο τη διαμόρφωση ενός νέου πλαισίου ασφάλειας και θα επιταχύνουν απότομα τις αμυντικές δαπάνες, αναγκασμένα να ανασυγκροτήσουν στρατιωτική ισχύ ώστε να αποτρέψουν εξωτερικές απειλές. Η άμεση συνέπεια, ωστόσο, θα ήταν η περαιτέρω επιδείνωση των πολιτικών και οικονομικών σχέσεων με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Το είχε άλλωστε αποτυπώσει με χαρακτηριστικό τρόπο ο Ντόναλντ Τραμπ, δηλώνοντας: «Κανένας άλλος πρόεδρος ή άνθρωπος δεν έχει προσφέρει περισσότερα στο ΝΑΤΟ από εμένα. Χωρίς τη δική μου παρέμβαση ο οργανισμός δεν θα υπήρχε σήμερα. Θα είχε καταλήξει στον σκουπιδοτενεκέ της ιστορίας».
Σε αυτό το περιβάλλον, ο παράγοντας Τουρκία αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα. Η Άγκυρα βρίσκεται σε δύσκολη θέση, καθώς από τη μία επιθυμεί να διασφαλίζει την ασφάλειά της εντός ενός ΝΑΤΟ υπό αμερικανική ηγεσία και από την άλλη να στηρίζει την οικονομία της σε ένα μπλοκ με κέντρο βάρους την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η αγχωτική αποδόμηση του διατλαντικού δεσμού θα την έφερνε αντιμέτωπη με μια δυσάρεστη επιλογή: στενότερη ευθυγράμμιση είτε με τις ΗΠΑ είτε με την ΕΕ, με κόστος είτε στην ομπρέλα ασφάλειας είτε στα οικονομικά της στηρίγματα. Η πρόκληση θα γίνει ακόμη πιο οξεία αν η ΕΕ αναλάβει σαφώς ενισχυμένο ρόλο στην ασφάλεια της ηπείρου, συνεχίζοντας παράλληλα να παραγκωνίζει την Τουρκία. Υπό τις συνθήκες μιας σε μεγάλο βαθμό μη αναστρέψιμης αποδυνάμωσης της αμερικανικής δέσμευσης, η Άγκυρα καλείται πλέον να ισορροπήσει ανάμεσα σε τρεις πόλους ισχύος: την Ευρώπη, τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Ρωσία.
