Νέο Χωροταξικό για Βιομηχανία και Εφοδιαστική

Σε μια κίνηση με καθοριστική σημασία για το μέλλον της ελληνικής οικονομίας, θεσμοθετείται από σήμερα, Παρασκευή 28 Αυγούστου, το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τη Βιομηχανία και την Εφοδιαστική Αλυσίδα (ΕΧΠ-Β). Η σχετική Κοινή Υπουργική Απόφαση (ΚΥΑ) φέρει τις υπογραφές των υπουργών Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρου Παπασταύρου, και Ανάπτυξης, Τάκη Θεοδωρικάκου, ενώ συνυπογράφεται και από τους υφυπουργούς, Μαριλένα Σούκουλη και Λάζαρο Τσαβδαρίδη.

Η νέα αυτή ρύθμιση έρχεται να καλύψει ένα μακροχρόνιο κενό, καθώς το προηγούμενο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τη Βιομηχανία είχε εγκριθεί το 2009, σε μια εντελώς διαφορετική διεθνή, οικονομική και παραγωγική συγκυρία. Στόχος είναι η χώρα να αποκτήσει ένα σύγχρονο και συνεκτικό χωρικό σχέδιο παραγωγικής ανάπτυξης, με σαφείς και προβλέψιμους κανόνες, προσαρμοσμένο στις ανάγκες της εποχής. Όπως επισημαίνεται σε κοινή ανακοίνωση των δύο υπουργείων, για πρώτη φορά διαμορφώνεται ένα ολιστικό μοντέλο χωρικού σχεδιασμού, το οποίο περιλαμβάνει τα Ειδικά Χωροταξικά Πλαίσια για τον Τουρισμό, τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και τη Βιομηχανία, καθώς και τα Ειδικά και Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια σε ολόκληρη την επικράτεια.

Η ανάγκη για αυτή την παρέμβαση είναι επιτακτική, καθώς η Ελλάδα και η Ευρώπη βρίσκονται αντιμέτωπες με την πρόκληση της ενίσχυσης της παραγωγικότητας, της ανταγωνιστικότητας και της ανθεκτικότητας των οικονομιών τους. Το νέο πλαίσιο φιλοδοξεί να ενδυναμώσει τη βιομηχανία και την καινοτομία, σε μια συγκυρία που χαρακτηρίζεται από πολυεπίπεδες προκλήσεις, όπως η ενεργειακή ασφάλεια, η πρόσβαση σε κρίσιμες πρώτες ύλες, η σταθερότητα στις εφοδιαστικές αλυσίδες και η βιώσιμη ενεργειακή μετάβαση.

Οι βασικοί άξονες του νέου ΕΧΠ-Β

Το νέο ΕΧΠ-Β επικαιροποιεί, αποσαφηνίζει και συμπληρώνει τις κατευθύνσεις του προηγούμενου πλαισίου, λαμβάνοντας υπόψη την αξιολόγηση της εφαρμογής του, το υφιστάμενο νομοθετικό πλαίσιο και τις σύγχρονες ανάγκες της παραγωγής. Κεντρικός άξονας της νέας πολιτικής είναι η σαφήνεια στους κανόνες, ώστε να διασφαλίζεται η συνέχεια και η σταθερότητα για τις επενδύσεις. Παράλληλα, τίθεται ως βασική κατεύθυνση η σταδιακή μετάβαση από τη διάσπαρτη και ακανόνιστη ανάπτυξη σε περισσότερο οργανωμένες μορφές χωροθέτησης, με σύγχρονες υποδομές και μεγαλύτερο σεβασμό στο περιβάλλον, ανταποκρινόμενο στο πάγιο αίτημα των παραγωγικών και κοινωνικών φορέων.

Στο πλαίσιο αυτό, όλα τα συναρμόδια υπουργεία θα συμβάλουν στην υλοποίηση της νέας πολιτικής για τα Επιχειρηματικά Πάρκα. Αυτό θα γίνει μέσω της Νομοπαρασκευαστικής Επιτροπής για την επανεξέταση του θεσμικού τους πλαισίου, με έμφαση στην απλοποίηση των διαδικασιών έγκρισης και τη διαφανή διοίκηση, καθώς και μέσω της διαρκούς λειτουργίας ενός μηχανισμού συντονισμού και παρακολούθησης. Στόχος είναι η επιτάχυνση των απαιτούμενων εγκρίσεων και η έγκαιρη υλοποίηση νέων και υφιστάμενων πάρκων.

Ένα από τα πιο σημαντικά στοιχεία του νέου πλαισίου είναι ότι, για πρώτη φορά, ο σχεδιασμός δεν περιορίζεται στη χωροθέτηση μεμονωμένων βιομηχανιών, αλλά καλύπτει συνολικά την παραγωγή και τη διακίνηση, αντιμετωπίζοντας τη βιομηχανία και την εφοδιαστική αλυσίδα ως ένα ενιαίο παραγωγικό σύστημα. Αυτό ενισχύει την ασφάλεια εφοδιασμού, την εξωστρέφεια και την παραγωγική ανθεκτικότητα της χώρας.

Προτεραιότητα σε κρίσιμες πρώτες ύλες και στρατηγικές επενδύσεις

Το νέο ΕΧΠ-Β δίνει σαφή προτεραιότητα στις επενδύσεις που αφορούν κρίσιμες και στρατηγικές πρώτες ύλες, οι οποίες υπάρχουν σε σημαντικές ποσότητες στη χώρα. Η αξιοποίησή τους κρίνεται απαραίτητη για την ενεργειακή ασφάλεια και τη στρατηγική αυτονομία, και το πλαίσιο υποστηρίζει χωρικά τις βιομηχανικές εγκαταστάσεις, τις αλυσίδες αξίας και τις επενδύσεις που συνδέονται με αυτές, σύμφωνα με τον Κανονισμό (ΕΕ) 2024/1252. Σε ένα ασταθές διεθνές περιβάλλον, το νέο πλαίσιο στηρίζει επίσης τις στρατηγικές βιομηχανικές επενδύσεις και τα έργα κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος, που είναι ιδιαίτερα σημαντικά για την ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας.

Οργανωμένη χωροθέτηση και προστασία του περιβάλλοντος

Το νέο ΕΧΠ-Β δίνει προτεραιότητα στην οργανωμένη ανάπτυξη, είτε μέσω οργανωμένων υποδοχέων, όπως τα Επιχειρηματικά Πάρκα, είτε σε περιοχές όπου επιτρέπεται η βιομηχανία, σύμφωνα με τις θεσμοθετημένες χρήσεις γης. Παράλληλα, αποτρέπεται η διάσπαρτη εκτός σχεδίου εγκατάσταση και προβλέπονται σαφέστερες προϋποθέσεις χωρικής και περιβαλλοντικής συμβατότητας. Με αυτό τον τρόπο, μπαίνει τάξη στην ανάπτυξη της παραγωγικής δραστηριότητας, μειώνονται οι συγκρούσεις χρήσεων και οργανώνεται η περιβαλλοντική εξυγίανση, ενώ στηρίζεται η αναβάθμιση και, όπου απαιτείται, η λελογισμένη επέκταση υφιστάμενων βιομηχανικών πόλων.

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στην αξιοποίηση και αναβάθμιση υφιστάμενων εγκαταστάσεων, ενώ εισάγεται στον σχεδιασμό και η παράμετρος της ύπαρξης εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού. Όσον αφορά την προστασία του περιβάλλοντος, κατοχυρώνονται θεσμικά όροι, περιορισμοί και κατευθύνσεις, σύμφωνα με τη Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων. Το νέο πλαίσιο προωθεί τη βιομηχανική συμβίωση, την αποδοτική χρήση των πόρων και την κυκλική οικονομία, ενσωματώνοντας κατευθύνσεις για την κλιματική ανθεκτικότητα και τον πράσινο μετασχηματισμό της παραγωγής.

Ειδικοί κανόνες για Αττική, Θεσσαλονίκη και νησιά

Το νέο πλαίσιο εισάγει ειδικούς κανόνες για τις μητροπολιτικές περιοχές της Αττικής και της Θεσσαλονίκης, όπου απαγορεύεται η διάσπαρτη χωροθέτηση νέων βιομηχανικών μονάδων. Η εγκατάσταση δραστηριοτήτων προωθείται πλέον σε οργανωμένους υποδοχείς, ενώ δίνεται έμφαση στον εκσυγχρονισμό των υφιστάμενων υποδοχέων, στην εξυγίανση των Άτυπων Βιομηχανικών Συγκεντρώσεων και στην ανάπτυξη μονάδων υψηλής τεχνολογίας. Με αυτό τον τρόπο, προστατεύονται οι μητροπολιτικές περιοχές από τη νέα άναρχη διάχυση, ενώ αντιμετωπίζονται τα πραγματικά λειτουργικά προβλήματα των επιχειρήσεων που ήδη δραστηριοποιούνται εκεί.

Για τον νησιωτικό χώρο, το πλαίσιο αναγνωρίζει την ιδιαίτερη περιβαλλοντική και χωρική ευαισθησία, καθώς και τις συγκεκριμένες ανάγκες εφοδιασμού και στήριξης της τοπικής οικονομίας. Δεν εφαρμόζει μια οριζόντια λογική, αλλά λαμβάνει υπόψη τη φυσιογνωμία και τις ανάγκες κάθε περιοχής. Προτάσσει την αξιοποίηση τοπικών πρώτων υλών, τις συνέργειες με την αγροτική και την τουριστική δραστηριότητα, την αποφυγή ασύμβατων χρήσεων και την κάλυψη βασικών παραγωγικών και εφοδιαστικών αναγκών, πάντοτε με όρους χωρικής και περιβαλλοντικής συμβατότητας.

Συνολικά, με το νέο ΕΧΠ-Β η χώρα αποκτά ένα πλαίσιο που διασφαλίζει την ασφάλεια δικαίου για τη βιομηχανία, προωθεί τον ενιαίο σχεδιασμό για τη βιομηχανία και την εφοδιαστική αλυσίδα, ενισχύει την ασφάλεια εφοδιασμού και τις επενδύσεις στρατηγικής σημασίας, και θέτει τις βάσεις για μια οργανωμένη ανάπτυξη, με αναβάθμιση των υφιστάμενων βιομηχανικών πόλων και σαφέστερους κανόνες για επιχειρήσεις, πολίτες και τοπικές κοινωνίες.