Οι αποθήκες αδειάζουν, οι τιμές εκτοξεύονται – Η Ευρώπη ξανά μπροστά σε ενεργειακή κρίση

Με ανησυχητικά χαμηλά αποθέματα φυσικού αερίου ετοιμάζεται να περάσει η Ευρώπη στον χειμώνα, καθώς οι αποθήκες της Ευρωπαϊκής Ένωσης βρίσκονται στα χαμηλότερα επίπεδα για την εποχή εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία. Η εξέλιξη έχει ήδη αναζωπυρώσει τους φόβους στις ενεργειακές αγορές για νέα άνοδο των τιμών τους επόμενους μήνες.

Τα ευρωπαϊκά αποθέματα φυσικού αερίου βρίσκονταν την τελευταία εβδομάδα του Αυγούστου περίπου στο 63% της συνολικής χωρητικότητας, όταν ο μέσος όρος για τη συγκεκριμένη περίοδο κινείται κοντά στο 80%.

Η απόσταση από τα συνηθισμένα επίπεδα είναι σημαντική και, με τον σημερινό ρυθμό αναπλήρωσης, η Ευρώπη κινδυνεύει να εισέλθει στη χειμερινή περίοδο με ποσότητες περίπου 20% χαμηλότερες από τον μέσο όρο της τελευταίας πενταετίας. Πρόκειται για επίπεδα που, εφόσον επιβεβαιωθούν, θα είναι τα χαμηλότερα από το 2013.

Το πρόβλημα δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη ότι η Ευρώπη θα βρεθεί αντιμέτωπη με πραγματική έλλειψη φυσικού αερίου. Αυξάνει όμως σημαντικά την έκθεσή της σε απότομες ανατιμήσεις, ιδιαίτερα εάν ο χειμώνας αποδειχθεί βαρύς ή εάν παρουσιαστούν νέες διαταραχές στις διεθνείς ενεργειακές ροές.

Ο αναλυτής φυσικού αερίου και καθηγητής Γκρεγκ Μόλναρ επισημαίνει ότι τα χαμηλά αποθέματα δημιουργούν τις προϋποθέσεις για πολύ μεγαλύτερη μεταβλητότητα στις τιμές. Ένα παρατεταμένο κύμα ψύχους θα αύξανε κατακόρυφα τη ζήτηση για θέρμανση, ενώ περίοδοι χαμηλής παραγωγής από αιολικά πάρκα θα μπορούσαν να αυξήσουν περαιτέρω τη χρήση φυσικού αερίου για ηλεκτροπαραγωγή.

«Χειμερινός πανικός» στις αγορές φυσικού αερίου

Η αλλαγή κλίματος είναι ήδη εμφανής στις αγορές. Ο επικεφαλής αναλυτής εμπορευμάτων της SEB, Μπιάρνε Σίλντροπ, περιγράφει την κατάσταση των τελευταίων ημερών ως έναν ιδιότυπο «χειμερινό πανικό», καθώς οι traders αρχίζουν να προεξοφλούν τις δυσκολίες που μπορεί να εμφανιστούν από το φθινόπωρο.

Η βασική αδυναμία βρίσκεται στον αργό ρυθμό με τον οποίο γεμίζουν φέτος οι αποθήκες της Ευρώπης.

Σε μία φυσιολογική χρονιά, οι ευρωπαϊκές χώρες αξιοποιούν τους θερινούς μήνες, όταν η κατανάλωση είναι χαμηλότερη, για να αγοράσουν φυσικό αέριο και να δημιουργήσουν αποθέματα ενόψει του χειμώνα. Το 2026, όμως, αυτή η διαδικασία έχει επιβραδυνθεί σημαντικά.

Σημαντικό ρόλο έχει παίξει η αναστάτωση στις εξαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου από την περιοχή του Κόλπου μετά την πολεμική σύγκρουση των ΗΠΑ και του Ισραήλ με το Ιράν.

Την ίδια στιγμή, η Ευρώπη είχε ήδη βγει από τον προηγούμενο χειμώνα με μειωμένες ποσότητες στις αποθήκες εξαιτίας των χαμηλών θερμοκρασιών προς το τέλος της περιόδου.

Η κατάσταση επιβαρύνθηκε ακόμη περισσότερο κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού. Οι υψηλές θερμοκρασίες αύξησαν την κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας για ψύξη και, σε αρκετές περιπτώσεις, χρειάστηκε να χρησιμοποιηθεί περισσότερο φυσικό αέριο για την παραγωγή ρεύματος.

Για μεγάλο μέρος του καλοκαιριού οι αγορές παρέμεναν σχετικά συγκρατημένες, καθώς υπήρχε η προσδοκία ότι θα αποκατασταθούν σταδιακά οι ενεργειακές ροές από τη Μέση Ανατολή και ότι οι ευρωπαϊκές αποθήκες θα μπορούσαν να καλύψουν το χαμένο έδαφος.

Οι προσδοκίες αυτές έχουν πλέον περιοριστεί αισθητά, με αποτέλεσμα οι επενδυτές και οι εταιρείες ενέργειας να προετοιμάζονται για έναν χειμώνα ακριβότερου φυσικού αερίου.

Η ευρωπαϊκή τιμή αναφοράς έχει ήδη κινηθεί πάνω από τα 68 ευρώ ανά μεγαβατώρα, φτάνοντας σε υψηλό τριετίας και σε επίπεδο υπερδιπλάσιο σε σχέση με τις αρχές του έτους.

Η πραγματική δοκιμασία αναμένεται όταν αρχίσουν να υποχωρούν οι θερμοκρασίες και αυξηθεί η κατανάλωση για θέρμανση.

Τότε η Ευρώπη θα πρέπει να στραφεί ακόμη περισσότερο στις διεθνείς αγορές υγροποιημένου φυσικού αερίου, ανταγωνιζόμενη χώρες της Ασίας για τα ίδια φορτία LNG.

Αυτός ο ανταγωνισμός αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες που μπορούν να εκτοξεύσουν τις τιμές, καθώς τα φορτία κατευθύνονται στις αγορές που είναι διατεθειμένες να πληρώσουν περισσότερο.

Σενάρια ακόμη και για πάνω από 100 ευρώ η μεγαβατώρα

Η Goldman Sachs έχει προειδοποιήσει ότι, εάν οι εξαγωγές φυσικού αερίου από τη Μέση Ανατολή δεν αποκατασταθούν, η τιμή αναφοράς στην Ευρώπη ενδέχεται να χρειαστεί να κινηθεί ακόμη και πάνω από τα 100 ευρώ ανά μεγαβατώρα.

Ένα τόσο υψηλό επίπεδο τιμών θα λειτουργούσε ουσιαστικά ως μηχανισμός προσέλκυσης περισσότερων φορτίων LNG προς την ευρωπαϊκή αγορά, καθώς θα καθιστούσε οικονομικά πιο ελκυστική την εκτροπή φορτίων από άλλες περιοχές του κόσμου.

Οι μεγαλύτερες πιέσεις εμφανίζονται αυτή τη στιγμή στη δυτική και βορειοδυτική Ευρώπη.

Στη Γερμανία, η οποία διαθέτει τη μεγαλύτερη συνολική χωρητικότητα αποθήκευσης φυσικού αερίου στην Ευρώπη, οι εγκαταστάσεις βρίσκονται περίπου στο μισό της δυναμικότητάς τους.

Στο Βέλγιο τα αποθέματα βρίσκονται κοντά στο 51%, ενώ στην Ολλανδία έχουν υποχωρήσει περίπου στο 45%.

Σε σαφώς καλύτερη θέση εμφανίζονται η Ιταλία και η Πολωνία, όπου οι αποθήκες έχουν γεμίσει σε ποσοστά άνω του 80%, δημιουργώντας μεγαλύτερο περιθώριο ασφαλείας για τους πρώτους μήνες του χειμώνα.

Ιδιαίτερα ευάλωτο θεωρείται και το Ηνωμένο Βασίλειο. Η χώρα αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους καταναλωτές φυσικού αερίου στην Ευρώπη, διαθέτει όμως περιορισμένη εγχώρια αποθηκευτική δυνατότητα, γεγονός που την καθιστά περισσότερο εξαρτημένη από τη συνεχή λειτουργία των αγορών και τις εισαγωγές.

Οι αυξήσεις στις χονδρεμπορικές τιμές έχουν ήδη αρχίσει να μεταφέρονται και στους καταναλωτές.

Η βρετανική ρυθμιστική αρχή ενέργειας Ofgem ανακοίνωσε ότι οι τυπικοί λογαριασμοί ηλεκτρικού ρεύματος και φυσικού αερίου θα αυξηθούν κατά 4% από τον Οκτώβριο, μετά από προηγούμενη αύξηση περίπου 13% τον Ιούλιο.

Το ενεργειακό ζήτημα επιστρέφει έτσι με ένταση στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής οικονομίας. Υψηλότερες τιμές φυσικού αερίου σημαίνουν μεγαλύτερο κόστος θέρμανσης για τα νοικοκυριά, ακριβότερη ηλεκτρική ενέργεια και νέα πίεση στις ενεργοβόρες βιομηχανίες.

Παράλληλα, μια νέα ενεργειακή ανατίμηση θα μπορούσε να τροφοδοτήσει ξανά τον πληθωρισμό, δυσκολεύοντας την προσπάθεια των ευρωπαϊκών οικονομιών να αφήσουν οριστικά πίσω τους την προηγούμενη ενεργειακή κρίση.

Η Ευρώπη διαθέτει πλέον πολύ περισσότερες δυνατότητες εισαγωγής LNG σε σχέση με την περίοδο πριν από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και έχει περιορίσει σημαντικά την εξάρτησή της από το ρωσικό φυσικό αέριο. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι είναι προστατευμένη από τις διεθνείς αναταράξεις.

Όσο χαμηλότερα είναι τα αποθέματα στην έναρξη του χειμώνα, τόσο μεγαλύτερη γίνεται η εξάρτηση από τις καθημερινές εισαγωγές και τόσο περισσότερο η Ευρώπη εκτίθεται στις διεθνείς τιμές.

Το βασικό ερώτημα επομένως δεν είναι σήμερα αν η Ευρώπη θα διαθέτει φυσικό αέριο μέσα στον χειμώνα. Το πραγματικό ερώτημα είναι ποιο τίμημα θα χρειαστεί να πληρώσουν κυβερνήσεις, επιχειρήσεις και νοικοκυριά για να εξασφαλίσουν τις απαιτούμενες ποσότητες. Με τις αποθήκες στο 63%, τις τιμές ήδη πάνω από τα 68 ευρώ και τα σενάρια να φτάνουν έως και πάνω από τα 100 ευρώ ανά μεγαβατώρα, ο ενεργειακός χειμώνας του 2026-2027 προμηνύεται ιδιαίτερα δύσκολος.