Μέσα σε εικοσιτέσσερις ώρες αποσαφηνίστηκε πλήρως το ακριβές αίτιο της έκρηξης και της πυρκαγιάς στη Βιολάντα, που άφησαν πίσω τους πέντε νεκρούς. Ο χώρος αποκλείστηκε άμεσα, εξετάστηκε διεξοδικά από εξειδικευμένους επιστήμονες, εφαρμόστηκαν όλα τα προβλεπόμενα πρωτόκολλα ασφάλειας και διερεύνησης, ελέγχθηκε κάθε σημείο του χώρου και του υπεδάφους και ακολούθησαν επίσημες, τεκμηριωμένες ανακοινώσεις από τις αρμόδιες Αρχές. Οι υπεύθυνοι συνελήφθησαν χωρίς καθυστέρηση και κινήθηκαν οι προβλεπόμενες ποινικές διαδικασίες, όπως ορίζει η έννομη τάξη όταν λειτουργεί απρόσκοπτα.
Η εξέλιξη αυτή οδηγεί αναπόφευκτα σε συγκρίσεις. Τρία χρόνια μετά το δυστύχημα στα Τέμπη, όπου 57 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους, δεν έχει δοθεί στην κοινωνία μια σαφής, επίσημη και επιστημονικά τεκμηριωμένη απάντηση για τα αίτια της πυρκαγιάς και της έκρηξης, ανεξαρτήτως του όρου που κάθε φορά χρησιμοποιείται για την περιγραφή του φαινομένου.
Η κυρίαρχη εκδοχή για τη σιδηροδρομική τραγωδία, που έχει χαρακτηριστεί ως έγκλημα, δεν στηρίζεται σε ολοκληρωμένα πορίσματα ανεξάρτητων επιστημονικών φορέων. Διαμορφώνεται από οπτικό υλικό που δημοσιοποιείται εκ των υστέρων, από πρόχειρες τεχνικές προσεγγίσεις που παρουσιάζονται ως έλεγχοι και από δημόσιες παρεμβάσεις με έντονο επικοινωνιακό αποτύπωμα και περιορισμένο ερευνητικό βάθος.
Ακόμη και σήμερα, τρία χρόνια μετά, στο πλαίσιο αυτής της αφήγησης ο μοναδικός αδιαμφισβήτητος υπαίτιος παραμένει ένας σταθμάρχης, στον οποίο συγκεντρώνονται όλες οι ευθύνες. Έτσι παραμένουν εκτός εστίασης όσοι σχεδίασαν, εποπτεύσαν και διαχειρίστηκαν ένα σύστημα που αποδείχθηκε επικίνδυνα ανεπαρκές. Έχουν προηγηθεί δηλώσεις, δεσμεύσεις και αναφορές σε διαχρονικές παθογένειες, χωρίς να έχει καταγραφεί σαφής ανάληψη πολιτικής ευθύνης ή ουσιαστική λογοδοσία για κρίσιμες αποφάσεις και επιλογές.
Ιδιαίτερη αίσθηση προκαλεί το γεγονός ότι οι κρατικοί και επιστημονικοί μηχανισμοί εμφανίζονται αποτελεσματικοί όταν η έρευνα δεν αγγίζει πολιτικά πρόσωπα ή κυβερνητικές αποφάσεις. Σε περιπτώσεις όπως αυτή της Βιολάντας, οι διαδικασίες κινούνται γρήγορα, τα συμπεράσματα είναι ξεκάθαρα και οι ευθύνες προσδιορίζονται με ακρίβεια. Όταν η διερεύνηση πλησιάζει τον χώρο της πολιτικής ευθύνης, ο ίδιος μηχανισμός καθυστερεί, θολώνει το πεδίο και μεταθέτει τις απαντήσεις, επικαλούμενος τεχνικές δυσκολίες ή αυξημένη πολυπλοκότητα.
Γεννάται, μάλιστα, το εύλογο συμπέρασμα ότι αφού, όταν θέλουν, μπορούν να επιλαμβάνονται σωστά και άμεσα, όταν δεν το κάνουν -όπως στην περίπτωση των Τεμπών-, αυτό δεν συνιστά ανικανότητα ή απλά λάθη, αλλά σκοπιμότητα και συγκάλυψη. Και έτσι, αντί για πορίσματα, παράγονται αφηγήσεις· αντί για δικαιοσύνη παράγεται κόπωση, με στόχο η κοινωνία να συνηθίσει την εκκρεμότητα, να αποδεχθεί τη σιωπή και τελικά να μη φωτιστεί η αλήθεια, ώστε να γλιτώσουν οι πραγματικοί ένοχοι…
