Λέσβος: Η κυβέρνηση βάζει τον Στρατό εκεί που απέτυχε το ΥΠΑΑΤ

Σοβαρά ερωτήματα για τον τρόπο με τον οποίο η κυβέρνηση διαχειρίζεται την κρίση του αφθώδους πυρετού στη Λέσβο προκαλεί η τροπολογία με την οποία ανατίθεται στις Ένοπλες Δυνάμεις η εποπτεία εφαρμογής των μέτρων βιοασφάλειας.

Η επιλογή αυτή βρέθηκε στο στόχαστρο του ΚΚΕ, με τον Θανάση Παφίλη να υποστηρίζει στη Βουλή ότι η προσφυγή στον Στρατό αποκαλύπτει την αδυναμία του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων να διαχειριστεί αποτελεσματικά την κατάσταση με τα θεσμικά και διοικητικά εργαλεία που ήδη διαθέτει.

Η κριτική αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς το ζήτημα δεν περιορίζεται αποκλειστικά στη Λέσβο. Αν η κυβέρνηση θεωρεί ότι απαιτείται στρατιωτική συνδρομή για την εφαρμογή υγειονομικών μέτρων σε μία περιφερειακή κρίση, δημιουργείται εύλογος προβληματισμός για το μοντέλο που θα ακολουθηθεί σε μεγαλύτερης κλίμακας προβλήματα, όπως αυτά που σχετίζονται με ζωονόσους στη Θεσσαλία ή σε άλλες κτηνοτροφικές περιοχές.

Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι εκείνη ενός κρατικού μηχανισμού που, αντί να επιβάλει την εφαρμογή των νόμων μέσω των αρμόδιων πολιτικών και διοικητικών υπηρεσιών, επιλέγει να μεταφέρει μέρος της ευθύνης στις Ένοπλες Δυνάμεις.

Το πολιτικό πρόβλημα πίσω από την κρίση στη Λέσβο

Στην περίπτωση της Λέσβου, η κατάσταση περιπλέκεται ακόμη περισσότερο λόγω της στάσης του περιφερειάρχη Κώστα Μουτζούρη, ο οποίος έχει κατηγορηθεί ότι καλεί κτηνοτρόφους να μην εφαρμόσουν συγκεκριμένα μέτρα βιοασφάλειας.

Το ζήτημα εδώ είναι θεσμικό και πολιτικό. Η νομοθεσία προβλέπει συγκεκριμένες διαδικασίες και κυρώσεις όταν αιρετοί λειτουργοί καλούν πολίτες σε απείθεια ή παραβίαση μέτρων που έχουν θεσπιστεί για λόγους δημόσιας και κτηνιατρικής ασφάλειας.

Αντί, όμως, η κυβέρνηση να εξαντλήσει τα θεσμικά μέσα που διαθέτει, προχωρά στην εμπλοκή του Στρατού, προκαλώντας αντιδράσεις ακόμη και στο εσωτερικό της κυβερνητικής παράταξης, όπου βουλευτές φέρονται σε ιδιωτικές συζητήσεις να εκφράζουν σοβαρές επιφυλάξεις για την επιλογή.

Η χρήση των Ενόπλων Δυνάμεων σε μια υπόθεση που αφορά την επιτήρηση εφαρμογής διοικητικών και υγειονομικών μέτρων δημιουργεί μια εικόνα θεσμικής υπερβολής, η οποία δύσκολα μπορεί να θεωρηθεί φυσιολογική σε ένα ευρωπαϊκό δημοκρατικό κράτος.

Ο Στρατός έχει σαφείς αποστολές που αφορούν την εθνική άμυνα, την πολιτική προστασία σε έκτακτες συνθήκες και τη συνδρομή σε περιπτώσεις μεγάλης ανάγκης. Η μετατροπή του, όμως, σε μηχανισμό εποπτείας της συμμόρφωσης πολιτών με μέτρα κτηνιατρικής πολιτικής ανοίγει ένα προβληματικό προηγούμενο.

Πολιτική ευθύνη και αδυναμία του κρατικού μηχανισμού

Η ουσία του προβλήματος βρίσκεται στην αδυναμία των αρμόδιων υπηρεσιών να επιβάλουν και να ελέγξουν αποτελεσματικά τα μέτρα που αποφασίζονται. Αν το ΥΠΑΑΤ και οι τοπικοί μηχανισμοί δεν μπορούν να διαχειριστούν την εφαρμογή ενός πλαισίου βιοασφάλειας χωρίς στρατιωτική παρέμβαση, τότε τίθεται ευθέως ζήτημα επάρκειας του διοικητικού μηχανισμού.

Η συγκεκριμένη απόφαση προκαλεί επιπλέον πολιτικά ερωτήματα για το ποιος εισηγήθηκε αυτή τη λύση και με ποια ακριβώς επιχειρησιακή και θεσμική λογική εντάχθηκε στην κυβερνητική πολιτική.

Στο επίκεντρο της συζήτησης βρίσκονται τόσο η πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης όσο και οι υπηρεσιακοί παράγοντες που συμμετείχαν στη διαμόρφωση της τροπολογίας.

Ιδιαίτερο βάρος αποκτά και η τελική πολιτική ευθύνη του Μεγάρου Μαξίμου. Μια απόφαση με τόσο έντονο συμβολισμό, που εμπλέκει τον Στρατό στην εποπτεία πολιτικών μέτρων, δύσκολα μπορεί να θεωρηθεί μια απλή τεχνική επιλογή χωρίς ευρύτερες συνέπειες.

Η κυβέρνηση καλείται πλέον να εξηγήσει με σαφήνεια γιατί οι υπάρχοντες μηχανισμοί του κράτους δεν επαρκούν και γιατί επιλέχθηκε η στρατιωτική συνδρομή αντί της ενίσχυσης των αρμόδιων ελεγκτικών, κτηνιατρικών και διοικητικών υπηρεσιών.

Η αντιμετώπιση μιας ζωονόσου απαιτεί αυστηρή εφαρμογή των μέτρων, επιστημονική επάρκεια, οργανωμένο κρατικό μηχανισμό και σαφή κατανομή αρμοδιοτήτων. Η προσφυγή στις Ένοπλες Δυνάμεις ως λύση για την εφαρμογή αυτών των μέτρων περισσότερο αναδεικνύει τα κενά της κρατικής λειτουργίας παρά τα καλύπτει.