Ερντογάν: Το πραγματικό άγχος πίσω από τις απειλές για τα ελληνικά νησιά

Οι νέες απειλές του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν για τα ελληνικά νησιά επαναφέρουν στο προσκήνιο τη γνωστή τουρκική απαίτηση περί αποστρατιωτικοποίησης. Αυτή τη φορά, όμως, η συγκυρία είναι αισθητά διαφορετική. Πίσω από την επιθετική ρητορική της Άγκυρας διαμορφώνεται ένα νέο στρατηγικό περιβάλλον, στο οποίο η Ελλάδα ενισχύει θεαματικά την αμυντική της ισχύ και συνδέεται ακόμη στενότερα με το ισραηλινό οικοσύστημα στρατιωτικής τεχνολογίας.

Η Αθήνα δεν περιορίζεται πλέον στην αγορά περισσότερων μαχητικών αεροσκαφών, φρεγατών και πυραύλων. Ο ελληνικός σχεδιασμός επιχειρεί να διαμορφώσει ένα ενιαίο σύστημα αποτροπής, δικτυωμένο και πολυεπίπεδο, όπου η ισραηλινή τεχνολογία καταλαμβάνει κεντρικό ρόλο.

Στις 31 Αυγούστου υπεγράφη στο Τελ Αβίβ η διακρατική συμφωνία Ελλάδας–Ισραήλ για την «Ασπίδα του Αχιλλέα», ένα ολοκληρωμένο σύστημα αντιαεροπορικής, αντιβαλλιστικής και anti-drone προστασίας με κεντρική διοίκηση και έλεγχο. Η εξέλιξη αυτή μεταβάλλει ουσιαστικά τα δεδομένα της ελληνικής άμυνας και υποχρεώνει την Τουρκία να επανεκτιμήσει το ισοζύγιο ισχύος στην περιοχή.

Η Άγκυρα δεν βλέπει πλέον απέναντί της μόνο μια Ελλάδα που αυξάνει τις αμυντικές δαπάνες. Βλέπει την τεχνολογία και τη φιλοσοφία επιχειρήσεων του Ισραήλ να ενσωματώνονται σταδιακά στις ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις. Πρόκειται για μια χώρα που έχει αποδείξει ότι διαθέτει δυνατότητα επιχειρήσεων μεγάλης ακτίνας, προηγμένες υπηρεσίες πληροφοριών, δικτυωμένα οπλικά συστήματα και σημαντική εμπειρία σε σύγχρονες συγκρούσεις.

Η «Ασπίδα του Αχιλλέα» και η νέα ελληνική φιλοσοφία αποτροπής

Η συμφωνία για την «Ασπίδα του Αχιλλέα» υπολογίζεται σε περίπου 3 δισ. ευρώ και προβλέπει τη δημιουργία ενός πολυεπίπεδου συστήματος αεράμυνας με ισραηλινά David’s Sling, SPYDER και BARAK MX, ραντάρ πολλαπλών αποστολών και ενιαίο σύστημα διοίκησης και ελέγχου.

Στον ίδιο σχεδιασμό εντάσσεται η προμήθεια συστημάτων Drone Dome, με αποστολή την προστασία κρίσιμων εγκαταστάσεων και περιοχών από μη επανδρωμένα αεροσκάφη. Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι το David’s Sling έχει χρησιμοποιηθεί από το ίδιο το Ισραήλ σε πραγματικές συνθήκες πυραυλικών και βαλλιστικών επιθέσεων.

Η Ελλάδα, επομένως, επενδύει σε τεχνολογία που έχει ήδη αξιοποιηθεί επιχειρησιακά και δεν περιορίζεται σε θεωρητικές δυνατότητες. Αυτό αποτελεί κρίσιμο στοιχείο για τον σχεδιασμό της επόμενης ημέρας, ειδικά σε μια περίοδο κατά την οποία drones, βαλλιστικοί πύραυλοι, όπλα ακριβείας και ηλεκτρονικός πόλεμος καθορίζουν όλο και περισσότερο την έκβαση των σύγχρονων συγκρούσεων.

Παράλληλα, η «Ασπίδα του Αχιλλέα» αποτελεί μόνο έναν κρίκο ενός πολύ μεγαλύτερου εξοπλιστικού σχεδίου. Η Ελλάδα έχει δρομολογήσει πρόγραμμα αμυντικών επενδύσεων ύψους περίπου 28 δισ. ευρώ έως το 2036, στο οποίο περιλαμβάνονται τα F-35, τα αναβαθμισμένα F-16, οι νέες φρεγάτες, τα Rafale, μη επανδρωμένα συστήματα και νέα πυραυλικά όπλα.

Το σημαντικότερο στοιχείο βρίσκεται στη φιλοσοφία του σχεδιασμού. Ο Νίκος Δένδιας έχει περιγράψει έναν αμυντικό θόλο που θα μπορεί να αναλάβει μεγάλο μέρος της προστασίας του ελληνικού χώρου, επιτρέποντας στις νέες φρεγάτες και στα αεροσκάφη 4,5 και 5ης γενιάς να αποδεσμευτούν από μέρος των αμιγώς αμυντικών αποστολών.

Η αλλαγή αυτή έχει ιδιαίτερη στρατηγική σημασία. Η Ελλάδα επιχειρεί να περάσει σταδιακά από ένα σύστημα που επικεντρώνεται κυρίως στην προστασία του εθνικού χώρου σε μια αποτροπή που στηρίζεται στην ικανότητα επιβολής σοβαρού κόστους σε οποιονδήποτε επιχειρήσει να τον προσβάλει.

Στην ίδια εξίσωση εντάσσονται και τα ισραηλινά συστήματα πυραυλικού πυροβολικού PULS. Η προμήθεια 36 συστημάτων έχει εγκριθεί με στόχο την ενίσχυση των δυνατοτήτων του Στρατού Ξηράς στον Έβρο, στα νησιά του ανατολικού Αιγαίου και στα Δωδεκάνησα.

Η συνολική εικόνα που διαμορφώνεται είναι πλέον σαφώς διαφορετική: αντιβαλλιστική προστασία, προηγμένη αεράμυνα, anti-drone τεχνολογία, πυραυλικό πυροβολικό, F-35, Rafale, Belharra και αναβαθμισμένα F-16. Πρόκειται για ένα στρατιωτικό οικοσύστημα πολύ πιο διασυνδεδεμένο από εκείνο που διέθετε η χώρα τα προηγούμενα χρόνια.

Σε σημαντικό μέρος αυτού του οικοσυστήματος, το Ισραήλ έχει αποκτήσει κομβικό ρόλο. Η συνεργασία δεν περιορίζεται στην αγορά οπλικών συστημάτων. Περιλαμβάνει τεχνογνωσία, κοινή εκπαίδευση, ραντάρ, drones, συστήματα διοίκησης, ανταλλαγή επιχειρησιακής εμπειρίας και διεύρυνση της αμυντικής βιομηχανικής συνεργασίας.

Οι επιχειρήσεις του Ισραήλ και των Ηνωμένων Πολιτειών εναντίον του Ιράν ανέδειξαν με τον πλέον έντονο τρόπο τη φύση της σύγχρονης στρατιωτικής ισχύος. Το μέγεθος ενός στρατού από μόνο του δεν αρκεί. Καθοριστικά στοιχεία είναι πλέον η πληροφόρηση σε πραγματικό χρόνο, ο ηλεκτρονικός πόλεμος, τα μη επανδρωμένα μέσα, η αντιπυραυλική άμυνα, τα αεροσκάφη χαμηλής παρατηρησιμότητας και η δυνατότητα προσβολής κρίσιμων στόχων με μεγάλη ακρίβεια.

Ακριβώς αυτή τη φιλοσοφία επιχειρεί να ενσωματώσει και η Ελλάδα στον αμυντικό της σχεδιασμό. Για την Τουρκία, η εξέλιξη αυτή έχει προφανή στρατηγική βαρύτητα, καθώς προσθέτει μια νέα μεταβλητή στους υπολογισμούς της Άγκυρας για το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.

Η καχυποψία Τουρκίας–Ισραήλ και το άγχος της Άγκυρας για την επόμενη Ελλάδα

Η περίπτωση του Ιράν δεν μπορεί να ταυτιστεί με την Τουρκία. Η Άγκυρα είναι μέλος του ΝΑΤΟ και δεν υπάρχει δημόσιο στοιχείο που να τεκμηριώνει οποιοδήποτε ισραηλινό ή δυτικό σχέδιο στρατιωτικής επίθεσης εναντίον της. Η ουσία βρίσκεται αλλού: στην ολοένα βαθύτερη καχυποψία που χαρακτηρίζει τις σχέσεις Τουρκίας και Ισραήλ.

Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και ο Μπενιαμίν Νετανιάχου έχουν συγκρουστεί επανειλημμένα και σε υψηλούς τόνους. Η αντιπαράθεση δεν περιορίζεται πλέον στον πόλεμο στη Γάζα. Επεκτείνεται στη Συρία, στην Ανατολική Μεσόγειο και στη γενικότερη προσπάθεια των δύο χωρών να επηρεάσουν την περιφερειακή αρχιτεκτονική ισχύος.

Η εμπειρία του Ιράν έδειξε παράλληλα στην περιοχή ότι το Ισραήλ είναι διατεθειμένο, όταν θεωρεί ότι απειλείται η στρατηγική του ασφάλεια, να χρησιμοποιήσει στρατιωτική ισχύ σε εξαιρετικά μεγάλη γεωγραφική απόσταση. Το δεδομένο αυτό παρακολουθείται προσεκτικά από όλες τις περιφερειακές δυνάμεις, συμπεριλαμβανομένης της Τουρκίας.

Την ίδια στιγμή, η Ελλάδα εξελίσσεται σε έναν από τους στενότερους αμυντικούς εταίρους του Ισραήλ στην περιοχή. Η Αθήνα δεν αποκτά μόνο ισραηλινούς πυραύλους και συστήματα αεράμυνας. Δημιουργεί σταδιακά στρατηγική διαλειτουργικότητα με το Ισραήλ, με κοινή εκπαίδευση, τεχνολογική συνεργασία, συστήματα επιτήρησης, drones, αεράμυνα και πρόσβαση σε ένα ιδιαίτερα εξελιγμένο αμυντικό οικοσύστημα.

Αυτή η πραγματικότητα προσδίδει στη συνεργασία Ελλάδας–Ισραήλ πολύ μεγαλύτερη σημασία από μια απλή αγορά εξοπλισμών. Η γεωπολιτική αξία βρίσκεται στη δημιουργία ενός δικτύου συνεργασίας που συνδέει τεχνολογία, πληροφορίες, εκπαίδευση και επιχειρησιακές δυνατότητες.

Υπό αυτό το πρίσμα αποκτούν διαφορετικό βάρος και οι νέες απειλές του Ερντογάν για τα ελληνικά νησιά. Η Τουρκία βλέπει ταυτόχρονα την Ελλάδα να δρομολογεί την απόκτηση F-35, να ενισχύει αποφασιστικά το Πολεμικό Ναυτικό, να εγκαθιστά ισραηλινό αντιβαλλιστικό και anti-drone θόλο, να εντάσσει πυραυλικό πυροβολικό στον σχεδιασμό της και να εμβαθύνει τη στρατηγική σχέση της με το Ισραήλ.

Παράλληλα, η Αθήνα προωθεί θαλάσσια πάρκα και ενεργειακούς σχεδιασμούς, ενώ επιδιώκει να ενισχύσει τη θέση της στην Ανατολική Μεσόγειο. Για την Άγκυρα, επομένως, το ζήτημα δεν περιορίζεται στην παρουσία ελληνικών στρατιωτικών δυνάμεων στη Λέσβο, στη Χίο ή στη Ρόδο. Αφορά μια ευρύτερη και σταδιακή μεταβολή του στρατηγικού συσχετισμού.

Η εξέλιξη αυτή δεν είναι χωρίς κινδύνους για την Αθήνα. Η στενότερη συνεργασία με το Ισραήλ ενισχύει την ελληνική αποτρεπτική ικανότητα, όμως η Ελλάδα έχει κάθε λόγο να αποφύγει την αυτόματη εμπλοκή της σε μια πιθανή βαθύτερη ισραηλοτουρκική αντιπαράθεση.

Η ελληνική στρατηγική χρειάζεται να στηρίζεται σε ισχυρές συμμαχίες χωρίς εξαρτήσεις και σε αποτροπή χωρίς μηχανισμούς που θα μπορούσαν να οδηγήσουν τη χώρα σε σύγκρουση για συμφέροντα τρίτων. Η Τουρκία παραμένει γειτονική χώρα, μέλος του ΝΑΤΟ και μεγάλη περιφερειακή δύναμη, με την οποία η Ελλάδα θα συνεχίσει να συνυπάρχει ανεξάρτητα από το πρόσωπο που βρίσκεται στην τουρκική προεδρία.

Το μεγαλύτερο άγχος του Ερντογάν φαίνεται, συνεπώς, να αφορά λιγότερο την Ελλάδα του σήμερα και περισσότερο την Ελλάδα που μπορεί να έχει διαμορφωθεί μέσα στα επόμενα πέντε χρόνια. Μια χώρα με F-35 και Rafale, με νέες φρεγάτες, ισχυρότερη αντιαεροπορική και αντιβαλλιστική άμυνα, πυραυλικά συστήματα ακριβείας και σαφώς βαθύτερη στρατηγική σύνδεση με το Ισραήλ.

Η «Ασπίδα του Αχιλλέα» αποκτά έτσι σημασία πολύ μεγαλύτερη από μια ακόμη εξοπλιστική συμφωνία. Εντάσσεται σε μια προσπάθεια συνολικής αλλαγής της ελληνικής αποτρεπτικής ικανότητας και μεταφέρει στην Άγκυρα ένα μήνυμα που δεν μπορεί να αγνοηθεί.

Μετά τις επιχειρήσεις κατά του Ιράν, η τουρκική ηγεσία είδε στην πράξη τις δυνατότητες της ισραηλινής στρατιωτικής τεχνολογίας. Τώρα βλέπει σημαντικό μέρος αυτής της τεχνολογικής φιλοσοφίας να περνά στην άλλη πλευρά του Αιγαίου. Αυτό δεν καθιστά την Τουρκία «επόμενο στόχο» ούτε τεκμηριώνει κάποιο σχετικό σχέδιο. Δημιουργεί όμως μια νέα πραγματικότητα για τους τουρκικούς στρατηγικούς υπολογισμούς.

Η Άγκυρα βρίσκεται πλέον αντιμέτωπη με την προοπτική μιας Ελλάδας που δεν θα διαθέτει απλώς περισσότερα και καλύτερα όπλα, αλλά θα συμμετέχει σε ένα πολύ ευρύτερο δυτικό και ισραηλινό δίκτυο τεχνολογίας, πληροφοριών και αποτροπής στην Ανατολική Μεσόγειο. Και αυτή η μεταβολή είναι πιθανό να βρίσκεται στον πυρήνα της νέας επιθετικής ρητορικής του Ερντογάν.