Τουρκική πρόκληση στο Αιγαίο: Διακοίνωση στην Αθήνα και ξανά στο τραπέζι οι «γκρίζες ζώνες»

Σε νέα κλιμάκωση των ελληνοτουρκικών διαφορών στο Αιγαίο προχωρά η Άγκυρα, αυτή τη φορά με επίσημη διπλωματική διακοίνωση προς την Αθήνα, μέσω της οποίας αμφισβητεί ελληνικές πρωτοβουλίες που αφορούν τα θαλάσσια πάρκα, τον ειδικό χωροταξικό σχεδιασμό για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και τον τουρισμό.

Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές που επικαλείται η τουρκική εφημερίδα Milliyet, η Τουρκία δηλώνει ότι δεν πρόκειται να αποδεχθεί ενέργειες οι οποίες, κατά την άποψή της, μεταβάλλουν το υφιστάμενο καθεστώς στο Αιγαίο. Η ύπαρξη της διακοίνωσης και οι βασικές τουρκικές θέσεις επιβεβαιώνονται και από σημερινό ρεπορτάζ για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις. 

Πρόκειται για ακόμη μία κίνηση που δείχνει ότι η περίοδος των λεγόμενων «ήρεμων νερών» δοκιμάζεται πλέον στην πράξη. Η Άγκυρα δεν περιορίζεται σε γενικές ενστάσεις για θαλάσσιες ζώνες, αλλά επιχειρεί να συνδέσει ελληνικές περιβαλλοντικές και χωροταξικές πολιτικές με τις πάγιες τουρκικές διεκδικήσεις στο Αιγαίο.

Η Άγκυρα βάζει στο στόχαστρο τα ελληνικά θαλάσσια πάρκα

Στη διακοίνωση, η τουρκική πλευρά υποστηρίζει ότι οι ελληνικές πρωτοβουλίες ενδέχεται να έχουν «διασυνοριακές, περιβαλλοντικές και άλλες επιπτώσεις» και χαρακτηρίζει απαράδεκτη, κατά τη δική της διατύπωση, την προώθηση «μαξιμαλιστικών αξιώσεων υπό το πρόσχημα του περιβαλλοντικού σχεδιασμού».

Η Άγκυρα επιμένει ότι οποιαδήποτε μονομερής ελληνική ενέργεια δεν μπορεί να επηρεάσει τα δικαιώματα και τα συμφέροντα που η ίδια θεωρεί ότι διαθέτει στην περιοχή. Παράλληλα επικαλείται τις προβλέψεις του διεθνούς δικαίου για συνεργασία μεταξύ παράκτιων κρατών σε κλειστές και ημίκλειστες θάλασσες.

Η επιχειρηματολογία αυτή είχε ήδη εμφανιστεί επισήμως στις 19 Αυγούστου, όταν το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών, σχολιάζοντας το ελληνικό Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ, δήλωνε ότι οι ελληνικές αποφάσεις δεν παράγουν έννομα αποτελέσματα για την Τουρκία και επανέφερε τη θέση περί γεωγραφικών σχηματισμών των οποίων, κατά την Άγκυρα, η κυριαρχία «δεν έχει μεταβιβαστεί στην Ελλάδα μέσω διεθνών συνθηκών». 

Αυτό ακριβώς είναι και το πιο σοβαρό σημείο της νέας τουρκικής παρέμβασης. Πίσω από το περιβαλλοντικό και χωροταξικό σκέλος, η Άγκυρα επαναφέρει ευθέως τη γνωστή θεωρία των «γκρίζων ζωνών», αμφισβητώντας την ελληνική κυριαρχία σε νησίδες και βραχονησίδες του Αιγαίου.

Σύμφωνα με τη Milliyet, η διακοίνωση αναφέρει ότι η Τουρκία δεν θα αποδεχθεί τη δημιουργία τετελεσμένων σε γεωγραφικούς σχηματισμούς των οποίων η κυριαρχία, σύμφωνα με τη δική της θέση, δεν παραχωρήθηκε στην Ελλάδα με διεθνείς συνθήκες.

Επιστροφή στις «γκρίζες ζώνες» πίσω από τα «ήρεμα νερά»

Η τουρκική πλευρά επαναλαμβάνει επίσης την πάγια θέση της ότι τα θαλάσσια σύνορα στο Αιγαίο πρέπει να καθοριστούν μόνο έπειτα από συμφωνία των δύο κρατών, με βάση την αρχή της ευθυδικίας και αφού ληφθούν υπόψη όλες οι «σχετικές περιστάσεις».

Η Ελλάδα απορρίπτει σταθερά την τουρκική θεωρία περί «γκρίζων ζωνών» και θεωρεί ότι τα ζητήματα κυριαρχίας στο Αιγαίο έχουν καθοριστεί από τις διεθνείς συνθήκες. Η νέα τουρκική διακοίνωση επομένως δεν αποτελεί μια απλή τεχνική διαφωνία για περιβαλλοντικούς σχεδιασμούς. Αγγίζει τον πυρήνα των μονομερών τουρκικών αξιώσεων που εδώ και δεκαετίες δηλητηριάζουν τις ελληνοτουρκικές σχέσεις.

Η αντιπαράθεση έχει μάλιστα αποκτήσει μεγαλύτερο βάθος μετά την απόφαση της Τουρκίας να δημιουργήσει τα δικά της θαλάσσια πάρκα στο βορειοανατολικό Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο. Το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών είχε αντιδράσει τον Αύγουστο, χαρακτηρίζοντας παράνομες τις τουρκικές ρυθμίσεις στον βαθμό που εκτείνονται σε διεθνή ύδατα ή εντός ελληνικής υφαλοκρηπίδας και τονίζοντας ότι δεν παράγουν νομικά αποτελέσματα εις βάρος των ελληνικών δικαιωμάτων. 

Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι πλέον σαφής: Ελλάδα και Τουρκία χρησιμοποιούν περιβαλλοντικά και χωροταξικά εργαλεία μέσα σε ένα πολύ ευρύτερο γεωπολιτικό παιχνίδι για τις θαλάσσιες ζώνες, την κυριαρχία και τη δικαιοδοσία στο Αιγαίο.

Και ενώ η κυβέρνηση εξακολουθεί να επενδύει στη διατήρηση χαμηλών τόνων με την Άγκυρα, η Τουρκία επιστρέφει επίσημα, γραπτώς και μέσω διπλωματικής διακοίνωσης σε αξιώσεις που αμφισβητούν ελληνικές θέσεις στο Αιγαίο. Τα «ήρεμα νερά» αποδεικνύονται για ακόμη μία φορά εξαιρετικά ρηχά όταν η συζήτηση φτάνει στα ζητήματα κυριαρχίας.